Αθανάσιος Αν. Αγγελόπουλος.
Καθηγητής Πανεπιστημίου, του Α.Π.Θ.

1. Το 1982, με τον τότε Νόμο-Πλαίσιο, καταργείται το καθεστώς της παντοδυναμίας της καθηγητικής Έδρας. Απ’ αυτήν απέρρεε η αυθεντία των Πρυτανικών και Κοσμητορικών Αρχών και της Συγκλήτου με την τάξη και την σειρά από όλες τις Σχολές και με σεβασμό της αρχαιότητος των Καθηγητών και των Σχολών.
Το διοικητικό εκείνο σύστημα διέθετε κύρος και αίγλη, πλην κατέστη ολιγαρχικό, ως καθαρά καθηγητοκεντρικό, και συνεπώς αυταρχικό και αλαζονικό. Η αξιοκρατία, εν τούτοις, άντεχε και απέδιδε, παρά της τάσεως ευνοιοκρατίας και οικογενειοκρατίας. Ο Καθηγητής Πανεπιστημίου ήτο θεσμός σεβαστός και αποδεκτός με ευγένεια και σεβασμό από την Πολιτεία και την Κοινωνία, ασχέτως προσωπικού περιεχομένου.

    2. Το διάδοχο μεταρρυθμιστικό σχήμα – ο Νόμος-Πλαίσιο του 1982 – διέλυσε το προαναφερθέν. Η πανεπιστημιακή διοίκηση-εξουσία από τους λίγους, τους Καθηγητές, πέρασε στους πολλούς, σ’ όλους τους φορείς, επί το δημοκρατικότερο, με έμφαση την προνομιακή θέση στο νέο καθεστώς διοικήσεως του φοιτητικού κινήματος. Ήσαν οι συγκυρίες, μετά το Πολυτεχνείο του 1973, που πολιτικά το δικαιολογούσαν. Ευνοήθηκαν και οι άλλοι φορείς, παράλληλα με τα Μέλη ΔΕΠ.
Στα πλαίσια ανακατανομής και ισορροπίας της εξουσίας και της ακαδημαϊκής διαδικασίας, αποκαταστάθηκαν ακαδημαϊκές αδικίες, απελευθερώθησαν και αποδόθηκαν στον ακαδημαϊκό στίβο νέες αξιόλογες δυνάμεις και γενικά και ειδικά έγιναν αξιόλογα πράγματα σ’ όλα τα επίπεδα.

    3. Όμως η διοικητική πολυκεντρικότητα μεταξύ Πρυτανείου, Σχολών, Τμημάτων, Τομέων, Διοικητικών Συμβουλίων, Γεν. Συνελεύσεων και άλλων Φορέων συν τα εξωθεσμικά συνδικαλιστικά όργανα έθεσαν στο περιθώριο το μέτρο και τις ισορροπίες. Από την ολιγαρχία του πριν φτάσαμε στην πολυαρχία του νυν. Σταδιακά παραμελήσαμε το κυρίως έργο ˙ τις Ακαδημαϊκές Σπουδές, την έρευνα και την συγγραφή, προπαντός και στοιχειωδώς, πρακτικών διδακτικών εγχειριδίων για τους φοιτητές. Έχουμε πάμπολλες περιπτώσεις κατά Σχολές και Τμήματα, που Καθηγητές δι’ όλης της σταδιοδρομίας των δεν πρόλαβαν ένα διδακτικό εγχειρίδιο να γράψουν, γιατί ήσαν απασχολημένοι με άλλες δραστηριότητες. Τις θεωρήσαμε από κυρίως έργο πάρεργο. Κυριαρχούν και καταναλώνουν πολύτιμο χρόνο τα πάσης φύσεως διοικητικά όργανα, με συμμετοχή σ’ αυτά, με διασταλτικές ερμηνείες, «ακόμη και της κουτσής Μαρίας», κατά το δη λεγόμενο. Ο ακαδημαϊκός χρόνος δαπανάται, κατά το πλείστο, σε διοικητικά και συνδικαλιστικά ενδιαφέροντα και όργανα εντός και εκτός Πανεπιστημίου, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Ένα 10% περίπου των Καθηγητών μένει αφοσιωμένο στο κυρίως έργο των Σπουδών, των Προγραμμάτων και των Φοιτητών. Πολύς συνωστισμός στην διοικητική εξουσία, με το σύνθημα «για ένα καλύτερο Πανεπιστήμιο». Πολυαρχία, λοιπόν, και γι’ αυτό πολυγνωμία, άρνηση και λίγο αποτέλεσμα σωστό.

    4. Δύο ενδεικτικά παραδείγματα. Πρώτον, το άσυλο και οι ακαδημαϊκές ελευθερίες ή η καημένη «ελεύθερη διακίνηση ιδεών» στο Πανεπιστήμιο. Πρόβλημα μέγα εν τέλει, με απτές όμως κακές πρακτικές συνέπειες στον πνευματικό αλλά και στον περιβάλλοντα χώρο της Παιδείας, της Πολιτείας και της Κοινωνίας, πλην επί 30 χρόνια άλυτο και εν τούτοις πάντα επίκαιρο. Διά τούτο και μόνο η Κοινωνία μας έχει απορρίψει και αηδιάσει και ως πολιτικό και ως εκπαιδευτικό σύστημα.
Δεύτερο, να αναφερθούμε και στις εκλογικές διαδικασίες για Μέλη ΔΕΠ; Τα καταφέραμε οι ακαδημαϊκοί Διδάσκαλοι, ώστε σιγά-σιγά αυτές να φθίνουν σε τέτοιο βαθμό, ώστε να θεωρούνται ως προαγωγές δημοσίων υπαλλήλων. Πώς αυτό; Στα πλαίσια: λίγου συγγραφικού έργου επί τούτου, για να το εγκαταλείψουμε στη συνέχεια, ασχολούμενοι με άλλα, μόλις «δέσουμε τον γάιδαρό μας» ˙ λίγης ευνοιοκρατίας ή οικογενειοκρατίας ˙ λίγης συνδικαλιστικής δράσης και πολιτικής παρέμβασης.
Η αξιοκρατία δραπέτευσε σ’ άλλη γη σ’ άλλα μέρη. Τα ελληνικά δημόσια Πανεπιστήμια – πλην δυο-τριών εξαιρέσεων; – πέτυχαν να είναι πρώτα από τα τελευταία, στις διεθνείς αξιολογήσεις. Ευτυχώς, ότι υπάρχουν και κάποιες φωτεινές εξαιρέσεις μεμονωμένων Πανεπιστημιακών Ερευνητών, που μας ξελασπώνουν διεθνώς. Τα παραπάνω είναι απαύγασμα της πείρας του γράφοντος. Υπάρχουν και χειρότερα ˙ πλην δεν είναι του παρόντος.

    5. Μετά μία 30ετία του κατεστημένου του 1982 της πολυαρχίας επιβάλλεται και επείγει νέα τομή, πριν οδηγηθούμε σε γάγγραινα. Δύο προηγούμενες πολιτικές προσπάθειες βελτίωσης των πραγμάτων, στην βάση όμως του νόμου 1982, μια επί ΥΠΕΠΘ Σουφλιά παλιότερα και μια πρόσφατη το 2007 επί ΥΠΕΠΘ Γιαννάκου, παρ’ ότι έγινε εξαντλητικός διάλογος, όχι καλοκαίρι αλλά μήνες ακαδημαϊκής δράσης ατελείωτους, με απεργίες και πυρπολήσεις και βανδαλισμούς στο κέντρο των Αθηνών και αλλού, ουδέν ουσιαστικό απέδωσαν. Η συνταγή ήταν φαρμακευτική αγωγή, ενώ επιβάλλεται τομή-εγχείριση. Το 2007 ιδίως πολύς θόρυβος για το πολύ λίγο. Ώδυνεν όρος και έτεκε μύν. Προσθαφαιρέσεις, κόψε-ράψε, του ιδίου Νόμου 1982.
Τώρα, φαίνεται, έφτασε το μαχαίρι στο κόκκαλο, ή το χτένι στον κόμπο, μέσα στην γενικώτερη δίνη της πρωτοφανούς οικονομικής και ηθικής κρίσης στη χώρα μας και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στα πλαίσια της Ευρωζώνης. Το ίδιο Κόμμα ως Κυβέρνηση έκαμε την τομή του 1982. Αυτό το ίδιο επέπρωτο τώρα να εξισορροπήσει και συνθέσει εκ νέου τα πράγματα με νέα τομή.

    6. Η φιλοσοφία του προσχεδίου δείχνει ότι η Πολιτεία θέλει τώρα και να αποκαταστήσει όποια σωστά παλιά και να καινοτομήσει νέα πράγματα στο δίπολο: Διοίκηση αφ’ ενός και Ακαδημαϊκές Σπουδές και Προγράμματα απαιτήσεων αφ’ ετέρου, με ανάπτυξη αλλά όχι σπατάλη. Υπό τις νέες εγχώριες και διεθνείς συνθήκες οικονομίας και πολιτικής.
Κακά τα ψέματα. Το σημερινό πανεπιστημιακό κατεστημένο δεν μπορεί να ασκεί αποτελεσματική διοίκηση ως έχει, για να αξιοποιήσει και προσελκύσει πόρους προς εξυπηρέτηση του κυρίως σκοπού, που είναι οι όντως ακαδημαϊκές Σπουδές, ως εργαλείο όμως αιχμηρό και υλικής και πνευματικής ανάπτυξης δι’ άλλης νοοτροπίας. Επέστη ο χρόνος οι Ακαδημαϊκοί Διδάσκαλοι και οι Φοιτητές διδασκόμενοι ως σύνολο να αφοσιωθούν στο καθ’ αυτό έργο των, στις Σπουδές, στην έρευνα, στην διδασκαλία και στην συγγραφή απερίσπαστοι, αναταγμένοι και αναβαθμισμένοι και επομένως συνεχώς αξιολογούμενοι. Ο θεσμός του Καθηγητού Πανεπιστημίου είναι από μόνος ύψιστο προνόμιο για τον κατέχοντα αυτόν, είναι το άπαν και, ευτυχώς ακόμη, παρά το χαρακίρι, προβεβλημένος. Αρκετά με την αλαζονεία της διοίκησης. Οι Καθηγητές εκλέγονται βάσει υποβαλλόμενου, κατά νόμο, συγγραφικού και όχι διοικητικού έργου.

    7. Το νέο σχήμα ευέλικτης διοίκησης με το Συμβούλιο είναι συνάρτηση του αυτοδιοικήτου στο Πανεπιστήμιο, κατά το Σύνταγμα. Αφού συγκροτείται με άμεση εκλογή από το κυρίαρχο Σώμα των Καθηγητών και των Φοιτητών κατά το ήμισυ. Το δε άλλο ήμισυ πάλι εκλέγεται από τους ειδικούς του πρώτου μισού. Δεν είναι αρμόδιο εξ αντικειμένου το όλο Εκλεκτορικό Σώμα να επιλέξει και τους εξωτερικούς ειδικούς-Μέλη του Συμβουλίου, χωρίς να αλλοιωθεί και βλαφτεί η φιλοσοφία του Συμβουλίου. Οι εκλεγμένοι ειδικοί το μπορούν ακριβέστερα.
Περαιτέρω, η μετατροπή των Τμημάτων από διοικητικά ανεξάρτητα όργανα σε Προγράμματα Σπουδών υπό Δ/ντή Σπουδών στοχεύει πολύ σωστά στην έξαρση του κυρίου, αλλά ατροφικού, ως παραμεληθέντος, βραχίονος των Ακαδημαϊκών Σπουδών. Θα μπορούσε να ισχυρισθεί ο γράφων ότι ο θεσμός των Τομέων, ως μονάδων Σπουδών και Προγραμμάτων και Ερευνών, λειτούργησε γενικά καλά και παραγωγικά.
Επίσης, η επάνοδος του θεσμού του Κοσμήτορος των Σχολών στο πρότερο κύρος και από διακοσμητικό σε ενεργό διοικητικό συντονιστικό ρόλο είναι προς την σωστή κατεύθυνση. Αποσυντίθεται έτσι το υφιστάμενο κράτος αυθαιρεσίας, πολυαρχίας, παραγκωνισμού και διαπλοκής διά των Τμημάτων στις Σχολές, στη Σύγκλητο και στο Πρυτανείο. Η εκλογή και ο διορισμός του Πρυτάνεως και των Κοσμητόρων από το Συμβούλιο Διοίκησης περιστέλλει, θεσμικά πλέον, το κακό της πολυαρχίας και το ανευθυνοϋπεύθυνο νεφέλωμα στο όλο οικοδόμημα του Πανεπιστημίου. Υπόλογος ο Πρύτανης και ο Κοσμήτορας σαφώς μόνο στο Συμβούλιο. Είδαμε τα τελευταία χρόνια πώς αναποτελεσματικά πολιτεύθηκε ο θεσμός της Συγκλήτου. Είναι «ευφήμως» γνωστές οι Σύγκλητοι στην Κοινωνία από τις φοιτητικές και άλλες καταλήψεις και πράξεις βανδαλισμού, που επωμιζόμαστε όλοι οι φορολογούμενοι πολίτες, και για την εν γένει αβουλία των. Ο ρόλος της Συγκλήτου μόνο γνωμοδοτικός και συμβουλευτικός. Η φιλοσοφία για το υπόλογο ενώπιον της Πανεπιστημιακής Κοινότητος, που ποιείται τις εκλογές, παραπέμπει στην λαϊκή ρήση «πάρτ’ τ’ αυγό και κούρεφτο».

    Τέλος, ορθές οι αξιολογήσεις των καθηγητών, πολλοί των οποίων στην σιγουριά τους ξεσκονίζουν μόνο τα βιβλία. Ξέχασαν το διάβασμα. Στα Πανεπιστήμια που πρωτεύουν σε Αμερική και Ευρώπη η αξιολόγηση είναι θεσμός. Προέχει όμως για να έχουν νόημα οι αξιολογήσεις να προηγούνται αξιοκρατικές εκλογές στην δρακόντεια πλέον βάση σεβασμού, ως προς την συγκρότηση Εισηγητικών Επιτροπών και Εκλεκτορικών Σωμάτων, των ειδικοτήτων ως προς τα προκηρυσσόμενα γνωστικά αντικείμενα, κατ’ ουσίαν και όχι κατ’ αλχημίαν, μεταξύ των εν ενεργεία ή και των συνταξιούχων Καθηγητών από το εξωτερικό ή το εσωτερικό, εφ’ όσον εδώ δρουν, προάγοντες την συγγραφή, την έρευνα και προβληματιζόμενοι ενεργά στα ΚΟΙΝΑ. Εδώ να γίνει συναφώς η παρατήρηση ότι η μετάβαση από το κλασικό τυπωμένο διδακτικό Βιβλίο ή βοήθημα στο ηλεκτρονικό χρειάζεται, οπωσδήποτε, 5ετία. Ένα διδακτικό βιβλίο, συνοδευόμενο και από ένα βοήθημα, εξυπηρετεί τον φοιτητή πληρέστερα. Επίσης, την τελευταία 5ετία προ της συνταξιοδοτήσεώς τους οι Καθηγητές θα είναι αφοσιωμένοι στα ακαδημαϊκά καθήκοντα και όχι και στα διοικητικά όργανα.

Οι αντιδράσεις των Πρυτάνεων και των Συγκλήτων, ως της Κορυφής του Παγόβουνου-Κατεστημένου, με απειλές, μάλιστα, ότι θα κλείσουν από τον Σεπτέμβριο τα Πανεπιστήμια, ως εάν να είναι ιδιοκτησία τους – μπορούν και να καούν τα Πανεπιστήμια – αναπέμπει στην συντήρηση του απερχομένου χαλαρού καθεστώτος. Η Κοινωνία έχει απορρίψει ανεπιστρεπτί τις τακτικές αυτές. Η Πολιτεία επί 30 χρόνια δοκίμασε το καθεστώς αυτό. Θέλει να το ανανεώσει ριζικά τώρα. Το απαιτούν των ημερών μας οι μεγάλες ανατροπές.

Ένα διαχρονικά επίκαιρο Βιβλίο-Διατριβή του Μητροπολίτου Πέργης Ευαγγέλου Γαλάνη, Η Πέργη της Παμφυλίας. Συμβολή στην πολιτική και εκκλησιαστική ιστορία της Αρχαίας Πόλεως, Θεσσαλονίκη 1983, σσ. 236 και 2010 (φωτ. επανεκδ.).

Το Γεωιστορικό και Γεωθρησκευτικό Βάθος του Μικρασιατικού Ελληνισμού.
Η περίπτωση της Παμφυλίας.

1. Η Μικρά Ασία και μάλιστα, πέραν της ενδοχώρας της με την Καππαδοκία και την Παναγία Σουμελά στον Πόντο, η παραλιακή ζώνη της, κατ’ εξοχήν, θέλγει τους εραστές της γεωιστορίας, του γεωπολιτισμού, της γεωπολιτικής και γεωστρατηγικής, διαχρονικά. Στις μέρες μας, ειδικώτερα, προκειμένου για τον Κόσμο του Αιγαίου (ή της Νησιωτικής Ελλάδος), της Μεσογείου και δη της Αν. Μεσογείου, πολύς λόγος, γραπτός και προφορικός, για γεωπολιτικά και γεωστρατηγικά βάθη. Αυτά, συχνά-πυκνά, επικαλούνται όχι μόνο οι ιστορικοί αλλά και οι διπλωμάτες, οι ειδικοί αναλυτές και οι πολιτικοί, με μεγαλοϊδεατικές μάλιστα τάσεις, όπως, π.χ., πρόσφατα ο Καθηγητής ΥΠΕΞ της Τουρκίας Α. Νταβούτογλου, με το βιβλίο του για το Στρατηγικό Βάθος. Το ιστορικό βάθος των πολιτισμών και των πολιτικών προσομοιάζει προς το βάθος και την σημασία του Κόσμου των θαλασσών και των ωκεανών.
Μικρά Ασία και ελληνικός κλασσικός και διαχρονικός πολιτισμός, πάντα ζωντανός, άσχετα από εφήμερες κρατικές οντότητες, πάμπολλες στην γεωιστορία της περιοχής από την αρχαιότητα ως σήμερα, συνιστούν αναλλοίωτο βάθος, «γεμάτο ρίζες και φύτρα». Τόσο συμπαγές όσο οι δύο όψεις ενός και του αυτού νομίσματος.
Η Διατριβή – διδακτορική αρίστη – του σημερινού Μητροπολίτου Πέργης της Παμφυλίας, της δικαιοδοσίας της Εκκλησίας ΚΠόλεως, είναι μία άλλη πειστική απόδειξη και ανάδειξη, επίκαιρη και μηνυματική, του Μικρασιατικού Ελληνικού, γεωθρησκευτικού και γεωπολιτισμικού, Βάθους, μετά λόγου γνώσεως και επιτοπίου ερεύνης υποδειγματικής.
Γράφει ο σ. στον Πρόλογό του (σελ. 5): «Γύρισα τρεις χιλιάδες χρόνια πίσω για να συναντήσω τα μητρώα της Πέργης, παραχωμένα στην στάχτη των Κτιστών και Ηρώων της. Αχαιοί, Πανέλληνες, Ρωμαίοι, Βυζαντινοί και Τούρκοι έγιναν ένα στα ενταφιασμένα σπλάχνα και “λαούς και λίθους ποίησε Κρονίων” (Ομήρου Ιλιάδα Ω΄, 611). Η γη της Παμφυλίας…ρούφηξε το παρελθόν και μαζί και το κήρυγμα του Παύλου».
2. Το Βιβλίο διαρθρώνεται σε δύο Μέρη, με αριθμό Κεφαλαίων. Στο Α΄ Μέρος (σσ. 19-68) ο λόγος για την γεωιστορία και εξέλιξη του χώρου και για την ίδρυση της πόλεως (σσ. 19-48) και ειδικώτερα για τα επιμέρους ιστορικά της Πέργης (σσ. 49-68). Στο Β΄ Μέρος (σσ. 71-190) ο λόγος για το κοσμοϊστορικό γεγονός του Χριστιανισμού στην Πέργη και στην Επαρχία Παμφυλίας, μέσα από την εκκλησιαστική ιστορία της περιοχής. Προβάλλει η Πέργη ως Χριστιανική Κοινότητα, Επισκοπή και Μητρόπολη, με ικανό, μάλιστα, αριθμό (19) επισκοπών επ’ αυτήν. Κατακλείει το έργο με τα Συμπεράσματα αγγλιστί (σσ. 189-190), Παράρτημα εγγράφων (σσ. 191-204), Βιβλιογραφία – Πηγές πληρότητος (σσ. 205-220), Χάρτες και Πίνακες (σσ. 223-232) και Ευρετήριο ευσύνοπτο ονομάτων και πραγμάτων (σσ. 233-236).
3. Κάποιες σταχυολογήσεις θέσεων και κρίσεων του βιβλίου, στις οποίες στέκεται προβληματιζόμενος και συσκεπτόμενος με τον συγγραφέα του ο προσεκτικός αναγνώστης: «σήμερα αναγράφεται (εν. η Πέργη) με γράμματα χρυσά στην τουριστική προθήκη της χώρας PERGE», γιατί «το όνομα της πόλεως μερικά χρόνια πριν ήταν άγνωστο και στους ντόπιους ακόμη» (σελ. 19). Πέργη ˙ η ονομασία είναι παρήχηση μάλλον της άλλης “Πύργος”, ως φρούριο, τείχος, ακρόπολη. Ο αναγνώστης στέκεται στα εξής ανατριχιαστικά συγκινητικά από τα κατάβαθα της ψυχής και της κριτικής σκέψεως του σ.
Γράφει: «Αυτός, που θέλει να θωπέψει τις ρυτίδες του προγονικού μεγαλείου και να ριγήσει από τη σιγή και τη συγκοπή του χρόνου που αφαίρεσε την πνοή από το περιβάλλον της Πέργης, πρέπει να σταματήσει και σ’ αυτό τον τρόπο που τον καλύπτει μια ιδιάζουσα νεκρότητα και λήθη. Πρέπει να σταματήσει στην Πέργη, όπου βρήκε “όρμον ζηλωτόν” το αρχαίο πνεύμα για να ηγεμονέψει επί αιώνες, να εμπνεύσει, να δημιουργήσει, να χαρίσει ένα ακόμη όνομα στην αυγή των ιστορικών χρόνων».
«Κάτι τέτοιες ρημαγμένες παρουσίες που η ταυτότητά τους πνίγεται μέσα στο νεφέλωμα της αμφιβολίας και στην ομίχλη του θρύλου, δίνουν την εντύπωση πως συνεχίζουν να κρατούν μέσα τους στοιχεία ζωής, πως θα μιλήσουν, πως ήδη ανασαίνουν με τον δικό τους τρόπο. Νομίζεις πως αν ψηλαφίσεις τα κρυερά μάρμαρα και τα σκονισμένα γλυπτά τους θ’ αποκριθούν μ’ ένα είδος δικής τους εκφράσεως, με μία φωνή απραξίας και ενεργείας μαζί που τους τη δίδαξε η δύναμη των αιώνων».
«Με λαχτάρα πλησίασα την Πέργη, μιά και από την παγωμένη σιωπή της γεννήθηκε ένας απόηχος ιερός και νοσταλγικός που έφθασε ως το Φανάρι λέγοντας “έρχου και ίδε”. Πήγα και την είδα και την ακροάστηκα επανειλημμένα την Πέργη. Και όχι φυσικά κατηφορίζοντας κάποια Ρωμαϊκή λεωφόρο της Γαλατινής χώρας προς τα παράλια της Παμφυλίας, αλλά εκμηδενίζοντας σύγχρονα την απόσταση και μαζί και τη φυσική μαγεία της Ανατολίας».
«Η ιστορική αυτοψία και η επιστημονική προσέγγιση της Πέργης ήταν πολύ δύσκολη. Θα ήταν δε ίσως αδύνατη, αν δεν συνέπιπτε με την αρχαιολογική εξερεύνηση του τόπου από το τουρκικό “Ίδρυμα Ιστορικών Ερευνών” (σημ. Türk Tarih Kurumu), που συνεχίζει ένα αξιέπαινο έργο σ’ ολόκληρη την Παμφυλία» (σελ. 20).
Άλλες αξιόλογες πληροφορίες του σ. Γράφει: «Πρώτος ο γεωγράφος Σκύλαξ του δ΄ αιώνα π.Χ. δίνει την αρχαιότερη μαρτυρία για την Πέργη, όταν σημειώνει ότι “παράπλους Παμφυλίας από Πέργης ήμισυ ημέρας”…» (σελ. 24). Με την Πέργη συνδέονται «δύο μεγάλα ιστορικά γεγονότα. Η εκστρατευτική διέλευση του Μεγάλου Αλεξάνδρου από την Πέργη και η διάδοση του Χριστιανισμού στην Πέργη» (σελ. 25).
Κατά τον σ., «η ιστορία της Πέργης αποσαφηνίζεται οριστικώτερα με τ’ αποτελέσματα της αρχαιολογικής έρευνας που έγινε ειδικώτερα στην Αυλή της κυρίας εισόδου της ελληνιστικής εποχής. Στο χώρο αυτό το 1953 ανακαλύφθηκαν τα ενεπίγραφα βάθρα επτά Κτιστών-Ιδρυτών της Πέργης, που δεν ήταν άλλοι από τους Αχαιούς ήρωες του Τρωικού πολέμου…Με την σπουδαία αυτή εξέλιξη στην έρευνα για τον καθορισμό της ιστορίας της Πέργης εξηγείται καλύτερα τόσο η αναφορά του Στράβωνα στην παράδοση του Καλλίνου Εφεσίου ότι μετά την άλωση του Ιλίου λαοί μιγάδες ακολούθησαν τους μάντεις Κάλχα και Μόψο στα νότια της Μικράς Ασίας, όπου ίδρυσαν πόλεις, όσο και η έκφραση του Ηροδότου ότι “οἱ Πάμφυλοι, οὗτοι εἰσί τῶν ἐκ Τροίας ἀποσκεδασθέντων ἅμα Ἀμφιλόχῳ καὶ Κάλχαντι”…» (σσ. 28-29).
Δίδει ο σ. τα πειστήρια. Γράφει: «Τα επτά βάθρα των Κτιστών της Πέργης με την σειρά που είναι τοποθετημένα σήμερα στον ανιστορούμενο χώρο της Αυλής φέρνουν τις ακόλουθες επιγραφές» (σσ. 29-32).
I
κτίστης
Ρίξος Λύκου τοῦ Παν-
δείονος Ἀθηναΐος
ἀφ’ οὗ Ρίξου πούς
II
κ(τ)ίσ(τ)ης
Λάβος Δαε(…Δ)ελφός
ἀφ’ οὗ Λα(…)
III
κτίστης
Κάλχας Θέστορος
Ἀργεῖος

IV
(κτίσ)της
(Μαχ)άων Ἀσκλη-
(πιοῦ) Θεσσαλό(ς)
ἀφ’ οὗ ἱερόν Διός
Μαχαονίου ἐν τῇ
ἀκροπόλει
V
κτίστης
(Λ)εοντεύς Κορ(ώνου)
Λαπίθης
VI
κτ(ί)στης
(Μι)νύας Ἰαλμένο(υ)
του Ἄρεως
Ὀρχομένιος
VII
(κτίστης)
Μόψος
Ἀπόλλωνος
Δελφός

    4. Οι παρακάτω διατυπώσεις και κρίσεις πολιτικής ιστορίας και επικαιρότητος του σ. μας φέρνουν συνειρμικά στα σημερινά γεωστρατηγικά σχέδια-παιχνίδια, με επίκεντρο τον νευραλγικό Κόλπο-παράλια της Παμφυλίας-Αττάλειας (Επί Αττάλου Β΄, 159-138 π.Χ., η ίδρυση της Αττάλειας, που πήρε και το όνομά του, βλ. σελ. 37), σε σχέση με την Κύπρο, την Αν. Μεσόγειο και το Αιγαίο. Γράφει: «Με την Περσική κατοχή της Μικρασίας (546-334), που ανέκοψε και την εποικιστική ορμή της ελληνικής φυλής, και η Παμφυλία δοκίμασε την κυριαρχία των Περσών μέχρι την εμφάνιση του Μεγάλου Αλεξάνδρου (334-333)…Αλλά για το περσικό κράτος, που κυριαρχούσε στην ανατολική μεσόγειο, η Παμφυλία αποτελούσε σπουδαία γέφυρα για την έξοδό του στο Αιγαίο…Το συμπέρασμα είναι ότι η παραλία της Παμφυλίας με τις αμμώδεις εκβολές των ποταμών και κυρίως του Ευρυμέδοντα αποτελούσε για την εποχή εκείνη ιδανική περιοχή για ναυλόγηση στόλων» (σσ. 33-34). Μήπως στην νεογεωστρατηγική της Αν. Μεσογείου της σήμερον στερείται η θαλασσία αυτή ζώνη-περιοχή μεταξύ πολλών Κρατών εδώ αναλόγου σημασίας; Κάθε άλλο ˙ διατηρεί την νευραλγικότητά της.
Από την βυζαντινή περίοδο στην περιοχή συγκρατούμε δύο περιστατικά, που αναφέρει ο σ., ως προς την αλληλεπίδραση Παμφυλίας-Αττάλειας-Κύπρου-Αν. Μεσογείου, γιατί η Πέργη, εν τω μεταξύ, είχε παρέλθει στο παρασκήνιο της πολιτικής ιστορίας, αφού τα περιστατικά ανάγονται στον 8ο αι. μ.Χ. κ.ε. Γράφει: «Το 746 ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ε΄ κατόρθωσε με το στόλο των Κιβυρραιωτών (στην Παμφυλία το θέμα των Κιβυρραιωτών το 684 μ.Χ. με την εγκατάσταση εκεί 12.000 Μαρδαϊτών του Αμάνου όρους του Λιβάνου, που διέπρεψαν ως σπουδαίοι θαλασσινοί-Καραβοκύρηδες, γνωστοί ως «Καραβισιάνοι-Carabissiani») να απελευθερώσει για ένα διάστημα ολόκληρη την Κύπρο καταστρέφοντας τον αραβικό στόλο (σελ. 43). Πολύ αργότερα, αντίστροφα, «η Αττάλεια καταλείφθηκε και παρέμεινε δώδεκα χρόνια κάτω από το βασιλιά της Κύπρου Πέτρο Α΄ (1361-1373)» (σελ. 45). Εν τω μεταξύ, πολύ νωρίτερα, «το 1180, “ο του Ικονίου Σουλτάνος Κιλίτς Ασλάν…και την Αττάλου λαμπροτάτην πόλιν πολιορκία χρονία εκάκωσε”. Και το 1207, ολόκληρη η Παμφυλία πέρασε οριστικά στο Σελτσουκικό έλεγχο» (σελ. 44). Αφού «μετά την ήττα των Βυζαντινών στο Μαντζικέρτ το 1071, όπως είναι γνωστό, ολόκληρος ο Μικρασιατικός χώρος βρέθηκε εκτεθειμένος στο Σελτσουκικό κίνδυνο» (σελ. 44). Προηγήθηκε, φυσικά, η αραβική παρουσία στην περιοχή. Ασχέτως πώς και γιατί, «ο μουσουλμανισμός», είτε υπό την αραβική είτε υπό την σελτσουκική μορφή, υπήρξε καταστρεπτικός “για τον ελληνισμό και το χριστιανισμό” όχι μόνο της Παμφυλίας αλλά και της Ανατολής (σελ. 43). Και σ’ άλλη συνάφεια διευκρινίζει ότι κυριολεκτικά στην περίοδο «των Σελτσούκων η χριστιανοσύνη της Μικράς Ασίας και μαζί φυσικά και της Παμφυλίας έζησε την αρχή του τέλους της. Και μέσα στην περίοδο των Οθωμανών γνώρισε την πλήρη εξαφάνισή της» (σελ. 44).
Ο Καθηγητής Α. Νταβούτογλου περιγράφει το γεγονός ως εξής στο Βιβλίο του, Το Σρατηγικό Βάθος. Γράφει: «Για τους Σελτζούκους και τους Οθωμανούς Τούρκους και ο όρος Ρούμελη (Rumili = η χώρα των Ρωμαίων – ενν. των Ρωμιών, των Rumlar –) φέρει ένα παρόμοιο γεωπολιτισμικό χαρακτηριστικό. Για τους Σελτσούκους Ρούμελη ήταν η Μικρά Ασία, μετά την ολοκλήρωση όμως της διαδικασίας του εξισλαμισμού και του εκτουρκισμού της Μικράς Ασίας, οι Οθωμανοί άρχισαν να αποκαλούν Ρούμελη τα σημερινά Βαλκάνια» (σελ. 199, σημ. 6). Αναγνώριση από τα πλέον επίσημα χείλη της διαχρονικής γενοκτονίας των Χριστιανών Ρωμιών της Μικρασίας και από ποιούς. Το γεωιστορικό και γεωπολιτισμικό βάθος, κύρια στην γεωθρησκευτική μορφή του, μένει, εν τούτοις, αναλλοίωτο, αυτό καθ’ εαυτό και «στη σχέση που υπάρχει μεταξύ της γεωγραφικής αντίληψης, της πολιτισμικής περιοχής και της πολιτικής κυριαρχίας», όπως λέγει ο κ. Καθηγητής (σελ. 165). Υπόσχεται όμως ο κ. Καθηγητής ότι «σε μία άλλη μελέτη μας θα προσπαθήσουμε να ασχοληθούμε εμπεριστατωμένα με το ιστορικό βάθος στο οποίο βασίζεται ο ανθρώπινος παράγοντας της Τουρκίας» (σελ. 35). Θα έχει πολύ ενδιαφέρον για τους ειδικούς η εις βάθος μελέτη αυτή.
5. Ο σ., για τα πνευματικά επιτεύγματα της Πέργης και την, εν τούτοις, απότομη εξαφάνιση και αφάνειά της ή την «εν λίθοις, μνημείοις και ιστορία» συνεχή μαρτυρία της, ιχνογραφεί τα πράγματα ως εξής, προς το τέλος του Α΄ Κεφαλαίου του Α΄ Μέρους. Γράφει: «Μέσα στην ελληνιστική εποχή που χαρακτηρίζεται ειδικά από την περίοδο στα γράμματα και στις τέχνες, η Πέργη μπορεί να μνημονέψει το όνομα του μεγάλου γεωμέτρη Απολλωνίου Περγαίου (280-200 π.Χ.), που μαζί με τον Ευκλείδη και τον Ίππαρχο στάθηκαν οι κυριότεροι μαθηματικοί της εποχής τους» (σελ. 36).
Στην πρωτοχριστιανική, εξ άλλου, περίοδο ένα άλλο διάσημο όνομα της νομικής σκέψεως και επιστήμης έλκει την καταγωγή του από την περιοχή της Πέργης Παμφυλίας. Γράφει: «Ορισμένοι συγγραφείς αναφέρουν τον Τριβωνιανό, περίφημο νομομαθή του στ΄ αιώνα, ότι καταγόταν από την Σίδη της Παμφυλίας» (σελ. 43), παραπέμποντας στον μεγάλο ιστορικό του Νέου Ελληνισμού Κ. Παπαρρηγόπουλο, για να προσθέσει: «Η γενική πρόοδος που σημειώθηκε στην Πέργη τους τρεις πρώτους αιώνες συνεχίσθηκε και τους επομένους, με πρόσθετο φανερό χαρακτηριστικό την εξάπλωση του χριστιανισμού και τη διαμόρφωση της Εκκλησίας της Πέργης», τον «οικοδομικό οργασμό της» (σελ. 40), αλλά και την κοινωνική και κοινοτική πρόοδο και τον τεχνικό πλούτο της, όπως φαίνεται μέσα από τα νομίσματα και τις επιγραφές της. Γράφει: «Οι περισσότερες από τις επιγραφές αυτές ανήκουν στον γ΄ αιώνα μ.Χ. και είναι ελληνικές» (σελ. 64), στις 35 Σαρκοφάγους της Πέργης, που εκτίθενται οι κυριώτερες στο Μουσείο της Ατταλείας (σελ. 55), για να επισημάνει ο σ. ότι «ανάμεσα στα 83 ονόματα που αναγράφονται, τα 53 είναι ελληνικά και τα 30 λατινικά, μόνο δε ένα της εγχώριας διαλέκτου, το όνομα Τροκόνδας» (σελ. 64), παραπέμποντας στον διαπρεπή της Πέργης αρχαιολόγο Mansel. Ο τελευταίος ανακαλύπτει στις πηγές το μεγαλείο της Πέργης ως «Πρώτης» και «Μητροπόλεως Παμφυλίας» (σελ. 40).
Στεκόμαστε στον «οικοδομικό οργασμό» της Πέργης: Θέατρο, έργο ελληνορωμαϊκής τέχνης του β΄ μ.Χ. αι., 15.000 θέσεων. Μαζί με το θέατρο της Σίδης και Ασπένδου αποτελούσαν τα κυριώτερα της Παμφυλίας ˙ Στάδιο, έργο επίσης του β΄ μ.Χ. αι., «από τα μεγαλύτερα της αρχαιότητας και έρχονταν σε μέγεθος μετά από το στάδιο της Αφροδισιάδος της Καρίας, που έπαιρνε 27.000 θεατές» (σελ. 56) ˙ Μνημείο της πλούσιας Ρωμαίας Περγαίας Plancia Magna, του β΄ μ.Χ. αι., μεγάλης ευεργέτιδος της πόλεως – πατρίδος της – Πέργης, για τον εξωραϊσμό και τον καλλωπισμό της Εισόδου και της Αυλής της ˙ Χριστιανικός Ναός του στ΄ αι. ˙ Λουτρά ή Νυμφαίο ˙ Ελληνιστική Πύλη – Είσοδος – Αυλή, το σπουδαιότερο μνημείο της Πέργης, ανακαινησθέν το 121 μ.Χ. από την Plancia Magna. Εδώ βρέθηκαν τα 7 ενεπίγραφα βάθρα των Κτιστών της Πέργης, έργο του γ΄ αι. π.Χ. ˙ Αγορά της υστερο-ρωμαϊκής εποχής, που αναστηλώθηκε το 1979 από την αρχαιολόγο Jale Inan. Δεύτερος Χριστιανικός Ναός, του στ΄ αι., επίσης ˙ Λουτρά, Γυμναστήριο ή Παλαίστρα, αφιέρωμα στον αυτοκράτορα Κλαύδιο (41-54 μ.Χ.) ˙ βυζαντινή Κινστέρνα και βυζαντινό Κτίσμα στην Ακρόπολη ˙ εξ Χριστιανικοί Ναοί, 4 στην Κάτω Πόλη και 2 στην Ακρόπολη, όπως προμνημονεύθηκε, και τα παρεκκλήσια των βράχων στα βορεινά της Ακροπόλεως, τέλη στ΄ και αρχές ζ΄ αι. (σσ. 56-59), χωρίς ακόμη να έχει προχωρήσει η συστηματική έρευνα για τα χριστιανικά μνημεία της Πέργης (ενν. ως το 1979, όπως είχε υποσχεθεί ότι θα το πράξει η τούρκισσα Αρχαιολόγος J. Inan, σε διάλεξή της, στις 2 Μαρτίου 1979).
Η έρευνα του σ. στα νομίσματα και στις επιγραφές της Πέργης, ωσαύτως, αξιομνημόνευτη ˙ προάγει τις γνώσεις μας «για την ιστορία της κοινωνικής ζωής της Πέργης» και για τους «δημοσίους θεσμούς και τον πολιτικό βίο» της (σελ. 62) ή για «το σύστημα διοικήσεως της πόλεως» (σελ. 64) ή και για τη ν «εθνολογική» σύνθεση των κατοίκων της στους ρωμαϊκούς αυτοκρατορικούς χρόνους.
Μνημονεύονται: Βουλή, Δήμος, Γερουσία, Δημιουργός, Στρατηγός, Αγορανόμος, Γυμνασίαρχος, Σύλλογοι Εφήβων και Νέων, Ιατρός, Αργυροκόμος, Φυλή Ερμού, Φυλή Ηφαίστου, Φύλαρχος (σελ. 64), που μιλούσαν μία γλώσσα με πλούσια Αρκαδικά στοιχεία που έμοιαζε την Κυπριακή διάλεκτο (σελ. 59). Είναι, τέλος, υποδειγματικά μαιευτική ή ερευνητική προσέγγιση του σ. στην επιγραφή σε νόμισμα της εποχής Τακίτου (275-276): «ΙΕΡΑ ΛΑΜΠΡΑ ΕΝΔΟΞΟϹ ΝΕΩΚΟΡΟϹ ΠΕΡΓΗ ΠΡΩΤΗ», συμβουλευόμενος και τους: Head, Pekman, Καλλίμαχο, Πορφυρογέννητο, Στεφανίδη.
Στα μνημονευθέντα ήδη μεγάλα ονόματα των Περγαίων Απολλωνίου του γεωμέτρη και Τριβωνιανού του νομομαθούς να προσθέσουμε εδώ και τα εξής αξιόλογα από τις επιγραφές της Πέργης ονόματα, καίτοι υποδεέστερα των δύο παραπάνω, εν τούτοις διασωθέντα μέχρις ημών, ως επιφανή μέλη της κοινωνίας της Πέργης: «Ιατρός Ασκληπιάδης υιός του Μύρονος εκ Πέργης», ο «υπό Πέργης τιμώμενος βουλευτής εξ Ατταλείας», «Βαλέριος εκλεκτός Βουλευτής Πέργης», «Περγαίος Σοφιστής Βάρος, υιός του Καλλικλή» (σελ. 65).
6. Άφησα τελευταίο το γεγονός του χριστιανικού μηνύματος και βιώματος της Πέργης, ως Αποστολικής Κοινότητος, Επισκοπής και Μητροπόλεως. Ο σ. αναδιπλώνει πτυχές της «λατρευτικής ζωής» της ειδωλολατρικής Πέργης, ως θρησκευτικού κέντρου της «Περγαίας Αρτέμιδος», για να εισέλθει στο κυρίως θέμα, στην εκκλησιαστική ιστορία της Παμφυλίας με επίκεντρο την Πέργη.
Γράφει: «Κύρια θεότητα στην Πέργη από τους αρχαιοτάτους χρόνους υπήρξε η “Περγαία Άρτεμις”. Το περίφημο Ιερό της δεν αποκαλύφθηκε ακόμη από την αρχαιολογική σκαπάνη» (σελ. 65). Και «Αρχαιότερος ο Σκύλαξ τον δ΄ αιώνα π.Χ. σημειώνει: “Πέργη πόλις και Ιερόν Αρτέμιδος”» (σελ. 66). Και «η ασιατική θεότητα Άρτεμις με την άγνωστη πρωτόγονη ελληνική μορφή, όσο και με την μεταγενέστερη των Ελληνορωμαικών χρόνων ήταν γνωστή στην Παμφυλία ως “Περγαία”…» (σελ. 67).
Για την χριστιανική περίοδο γράφει: «Η Πέργη, σύμφωνα με την  αφήγηση του Λουκά, αποτέλεσε τον πρώτο σταθμό των Αποστόλων σε ηπειρωτικό έδαφος μετά την Κύπρο…μπορούμε να πούμε ότι η Πέργη με τον Παύλο γίνεται η πύλη και ο σταθμός για την ευρύτερη μετάδοση χάριτος του Θεού στον Κόσμο» (σελ. 71). Και «το πρώτο όνομα πόλεως που αναφέρει ο Λουκάς στην Μικρασία μετά τον ευαγγελισμό της Κύπρου είναι η Πέργη. Από το γνωστό δε χωρίο της Γραφής, που μας πληροφορεί ότι “αναχθέντες από της Πάφου οι περί τον Παύλον ήλθον εις Πέργην της Παμφυλίας” (Πράξεις Απ. 13,13), βγαίνει το συμπέρασμα ότι οι Απόστολοι με το πλοίο τους πέρασαν απευθείας από το ένα λιμάνι στο άλλο, δηλαδή από την Πάφο της Κύπρου στην Πέργη της Παμφυλίας» (σελ. 78).
Και το ερώτημα, στο οποίο ο σ. απαντά με άκρως ενδιαφέρουσα και πειστική ερευνητική διείσδυση, είναι: πώς «απευθείας»; Αφού η Πέργη ήταν μεσόγεια πόλη, 13 περίπου χιλ. στο εσωτερικό της παμφυλικής παραλίας; Απαντά: είτε «απευθείας με πλοίο μέχρι τις εκβολές του Κέστρου (εν. ποταμού πλευστού) και της αναπλεύσεως στη συνέχεια του ποταμού μέχρι το Πυργί (εν. επίνειο Πέργης) και από εκεί οδικά στην Πέργη» (σελ. 79), «8 χιλιόμετρα σε ευθεία γραμμή» ˙ είτε «απευθείας με πλοίο κατάλληλο μέχρι το Πυργί του Κέστρου και απ’ εκεί οδικά στην Πέργη» (σελ. 79).
Συναφώς, κατά τον σ., «η φράση “και λαλήσαντες εν Πέργη τον λόγον κατέβησαν εις Αττάλειαν” αποτελεί τη βάση και το θεμέλιο του όλου οικοδομήματος της Εκκλησίας της Πέργης, που έκτοτε δικαιούται ν’ αποκαλείται “Εκκλησία Αποστολική”…» (σελ. 83).
Αλλού ˙ «Η ιστορία της Εκκλησίας της Πέργης των τριών πρώτων αιώνων μας είναι άγνωστη…Δηλαδή αγνοούμε την πρώτη εκκλησιαστική της διάρθρωση» (σελ. 92). Αλλά: «πρώτη μνεία ονόματος επισκόπου Πέργης έχουμε το 314 στην σύνοδο της Άγκυρας» και ορίζεται «η ανύψωση της επισκοπής Πέργης σε μητρόπολη ανάμεσα στο 381 και 426» (σελ. 97). Υπ’ αυτήν 19 επισκοπές (μεταξύ αυτών οι της Ατταλείας και Σιλλαίου, μετέπειτα Μητροπόλεις), «σύμφωνα με τους επισκοπικούς καταλόγους», με την πλήρη αναγραφή των στο «…“Εικονομαχικό” Τακτικό του η΄ αιώνα» (σελ. 140). «Η ιστορία της Εκκλησίας της Πέργης τελειώνει ακριβώς το 1400» (σελ. 159). Μέχρι σήμερα 20 είναι τα γνωστά ονόματα επισκόπων της Μητροπόλεως Πέργης ˙ 20ος ο νυν «Ευάγγελος Κ΄ αιώνας, 1970- » (σελ. 159-160), δηλ. ο συγγραφέας του βιβλίου αυτού, ο οποίος εμπλούτισε τον Επισκοπικό Κατάλογο Πέργης με άλλους οκτώ επισκόπους Πέργης (σελ. 158).
Γράφει γι’ αυτό ο ίδιος: «Ο τίτλος του μητροπολίτη Πέργης μετά από απουσία εξ περίπου αιώνων επανήλθε και πάλι στο προσκήνιο της ζωής της Εκκλησίας. Η Διοικούσα Εκκλησία έχοντας υπόψη την παλιά αίγλη και την Αποστολική αξία της Εκκλησίας της Πέργης νίκησε τη σκληρή ετυμηγορία της ιστορίας και ξανάδωσε τον τίτλο αυτό από το σωτήριο έτος 1970 στο συντάκτη της μελέτης αυτής, εκλέγοντάς τον στην αρχή ως “Τιτουλάριον Μητροπολίτην της πάλαι ποτέ διαλαμψάσης ιεράς μητροπόλεως Πέργης” και το 1976 ανυψώνοντας “εν τω προσώπω αυτού” με ιδιαίτερη Πατριαρχική και Συνοδική Πράξη την ιερά μητρόπολη Πέργης στην τάξη και στην τιμή των “εν ενεργεία” μητροπόλεων του Οικουμενικού Θρόνου» (σελ. 114) και με την «εξαρχική προσωνυμία της “Παμφυλίας”, ύστερα από εξ περίπου αιώνες (1400-1976), που δόθηκε στις 9 Νοεμβρίου 1976 στο μητροπολίτη Πέργης Ευάγγελο» (σελ. 120). Και όλα αυτά παρά «τας περιπετείας και τας ιδιοτροπίας της ιστορίας» (σελ. 198).
7. Συγκλονίζει όμως τον προσεκτικό αναγνώστη η γραφίδα του νυν Μητροπολίτη Πέργης Ευαγγέλου, όταν αυτή περιγράφει ότι «μετά τον στ΄ αιώνα, η πολιτική ιστορία παύει να αναφέρει την Πέργη, πράγμα που οδήγησε και στο συμπέρασμα ότι η πόλη ερημώθηκε απότομα από σεισμό» (σελ. 42) ή ότι «η Πέργη εξαφανίστηκε από το προσκήνιο της ιστορίας απότομα. Και πράγματι η άποψη αυτή πρέπει να γίνει αποδεκτή ως η ορθοτέρα» (σελ. 41). Ή, τέλος, ότι «από τον ιε΄ αιώνα η Πέργη πέφτει σε παντελή αφάνεια. Αδιαφορία και λήθη άρχισαν να πλέκουν τον ιστό μέσα στον οποίο και κυλίστηκε για την αιώνια νάρκη της. Ο χρόνος άρχισε να κατατρώει τα σπλάχνα της άλλοτε περιώνυμης πόλεως και η παμφυλική γη να θησαυρίζει στους κόρφους της τα ερείπια του ιστορικού της μόχθου» (σελ. 45). Εικονικός, παραστατικός και αυθεντικός ο λόγος του Περγαίου πολίτη και πνευματικού ηγέτη της επαρχίας Πέργης της Παμφυλίας, πριν 16 και 6 αιώνες, Ευαγγέλου, επίκλην Γαλάνη.
Η παρακμή και η αφάνεια της Πέργης έφερε στο προσκήνιο την Αττάλεια, ως «πρώτη» της Παμφυλίας, την σημερινή Antalya, πόλη και νομό της Τουρκίας. Γράφει ο ίδιος: «Μέσα στον νομό αυτό, που αποτελεί και τουριστική περιοχή της χώρας, η Πέργη είναι ένα από τα σημαντικότερα μνημεία ιστορικού και αρχαιολογικού ενδιαφέροντος. Γι’ αυτό και δόθηκε τελευταία ιδιαίτερη προσοχή στην εξερεύνηση του παρελθόντος της και την διατήρηση της μνήμης της» (σελ. 47). Μεγάλη προς τούτο η συμβολή των αρχαιολόγων Arif Mufid Mansel, Clemens Emin Bosch, Jale Inan, Aduan Pekman ˙ ασφαλώς δε και άλλων μεταγενεστέρων μέχρι σήμερα.
Οι παραπάνω διατυπώσεις-κρίσεις του σ. επιβεβαιώνουν προβλεπτικά τα πράγματα, ως προς την Πέργη και την Επαρχία Πέργης της Παμφυλίας, ως χώρας πάσης φυλής νοουμένης, της σήμερον, του 2010, μετά μία 30ετία από την α΄ έκδοση της εργασίας αυτής. Η με γλαφυρό και αιθέριο ελληνικό τρόπο γραφίδα του σ. αναδεικνύει εναργέστατα αλήθειες, ιστορικές και πάντα επίκαιρες, για την Μικρασία, μέρος των οποίων αχνο-προσθέτει ο υποφαινόμενος – είναι ο σεμνός άνθρωπος και λόγος, στο πρόσωπο και στην ιδιότητα: Ευάγγελος Γαλάνης, Μητροπολίτης Πέργης, «εραστής της μνήμης και ποιητής του λόγου της για να ξαποστάσει στην ανάμνηση και στη σκιά του τεχνουργήματος, στην αλήθεια της Πέργης» (σελ. 5). Ο Πέργης Ευάγγελος είναι «ιδιότυπος ιεράρχης του Φαναρίου», δηλ. «της επιβιώσεως εν τη συνυπάρξει», της «ευγενείας των παλαιών» και «της τέχνης του να εξάγη τις εκ των χειρίστων δεδομένων το άριστον δυνατόν» (σελ. 199-200), όπως σαφώς τεκμαίρεται δι’ όλης της Διατριβής του για την «Πέργη της Παμφυλίας».

Αποστολή του Ιδρύματος Εθνικού και Θρησκευτικού Προβληματισμού – Καριπείου Μελάθρου

«ΣΤΑ ΙΧΝΗ της Magna Graecia και της Ελληνορθοδοξίας στην Καλαβρία και στην Σικελία», 27 Απριλίου έως 3 Μαΐου 2011

Πεντηκονταμελής Όμιλος μελών, συνεργατών και Φίλων του Ιδρύματος βάδισε στα ζωντανά ίχνη ˙ πρώτον της κλασσικής Μεγάλης Ελλάδος και δεύτερον της Ελληνορθοδοξίας στην Καλαβρία και στην Σικελία.

1. Στην Magna Graecia. Η ευλαβική πορεία επί τα ιστορικά ίχνη στα ιερά και στα έργα πολιτισμού, μοναδικής ποιότητος, των Αρχαίων Ελλήνων – αποίκων στον Ακράγαντα και στις Συρακούσες της Σικελίας, πέραν των άλλων, επιβεβαίωσε συνειδησιακά την ιστορική αλήθεια της δυναμικής διαχρονικής και σημερινής ελληνικής κληρονομιάς εκεί.
Οι δύο Χερσόνησοι, Ελληνική και Ιταλική, σφηνωμένες γεωγραφικά και γεωφυσικά στην μεσογειακή ενδοχώρα της ξηράς προς Βορρά και της θάλασσας προς Νότο, συνιστούν ενιαίο όλο δίδυμο. Τούτο σφραγίζει και διηθίζει πρόρριζα το ελληνορωμαϊκό πνεύμα. Πρόκειται για την μία και την αυτή αδιάσπαστη προσωπικότητα της ιστορικής και σημερινής Ευρώπης των Λαών και των πολιτισμών των. Προχωρημένη έκφρασή της η σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση.

2. Η Ελληνορθοδοξία της Καλαβρίας και Σικελίας. Φυσιολογική διάδοχη κατάσταση και εξέλιξη στις ίδιες περιοχές είναι αυτή της Ελληνορθοδοξίας στην ελληνορωμαϊκή επικράτεια των 1000 πρώτων χρόνων χριστιανικού Βίου της Ευρώπης. Ίχνη ζωντανά και αναπαραγόμενα διατηρούνται και αναζωογονούνται μέχρι σήμερα, ως εύφορες νησίδες στην εκεί Ρωμαιοκαθολική θάλασσα.
Ιερά Προσκυνήματα – Κέντρα, που επισκέφθηκε η Αποστολή: α) Ο Άγιος Νικόλαος Επίσκοπος Μύρων της Λυκίας, Επαρχίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου ΚΠόλεως, ο θαυματουργός, στο Μπάρι. Εδώ, στην ομώνυμη Μονή του, το ιερό λείψανο του Αγίου σώζεται τιμώμενο, κλαπέν τον 11ο αι. από λατίνους ναυτικούς από τον, κενό σήμερα, τάφο Του στα Μύρα. Και έτσι, πρόσφυγας σωματικώς, ο Άγιος, λειτουργεί στην Δύση, ως μόνιμος πνευματικός σύνδεσμος μεταξύ της κατ’ Ανατολάς Ορθοδόξου Εκκλησίας και του Ρωμαιοκαθολικού Κόσμου της Δύσεως.
β) Ο Ιστορικός Ιερός Ναός του Αγίου Νικολάου (15ος αι.) στο Σολέτο, πλησίον της κωμοπόλεως Καλημέρα. Σπουδαίο μνημείο ορθοδόξου μαρτυρίας και καλλιτεχνίας.
γ) Ο εν ενεργεία Ιερός Ναός του Αγίου Αποστόλου Παύλου των Ελλήνων στο Ρήγιο της Καλαβρίας (Chiesa Ortodossa “San Paolo dei Greci” ˙ Reggio Calabria). Εγκαινιάσθηκε πρόσφατα, στις 26 Σεπτεμβρίου 2010, από τον πολύ σεβαστό Μητροπολίτη Ιταλίας και Μελίτης Γεννάδιο, της δικαιοδοσίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου, κατ’ εφαρμογή του 28ου Κανόνος της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου. Ο αυτόχθων Ελληνορθόδοξος ιερέας π. Ηλίας υποδέχθηκε την Αποστολή με πολλή αγάπη. Ψάλαμε το «Χριστός Ανέστη», ανταλλάξαμε προσφωνήσεις και δώρα και σκέψεις επί της ενεστώσης καταστάσεως της εκεί ορθοδόξου μαρτυρίας.
δ) Ιερά Αυτοκρατορική Μονή Οσίων Ηλιού του Νέου και Φιλαρέτου του Κηπουρού, στο χωριό Σεμινάρα της Καλαβρίας. Είναι η γενέτειρα τού, πολύ γνωστού στους Θεολόγους, Γραμματολόγους και Ιστορικούς του 14ου αι. και της σήμερον στην Μακεδονία, στην Θεσσαλονίκη, στο Άγιο Όρος και στην ΚΠολη, Βαρλαάμ του Καλαβρού, άγαλμα του οποίου βρίσκεται στην πλατεία του χωριού. Ο Βαρλαάμ, ως γνωστό, αντιτάχθηκε φιλοσοφικά και θεολογικά ανεπιτυχώς ως μη πειστικός στην Ορθόδοξη διδασκαλία περί κτιστού και ακτίστου Φωτός των Ησυχαστών του Αγίου Όρους του Αγίου Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης Γρηγορίου του Παλαμά, το ιερό σκήνωμα του οποίου σώζεται τιμώμενο στην Εκκλησία Θεσσαλονίκης (Ι. Ναός Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά). Οι Σύνοδοι της ΚΠόλεως, που συγκλήθηκαν για να δώσουν λύση στην θεολογική διαμάχη μεταξύ Παλαμά και Βαρλαάμ, με την παρουσία και των ιδίων, δικαίωσαν τον Παλαμά.
Η φλογερή ιεραπόστολος Ηγουμένη της Ορθοδόξου Μονής Ηλιού και Φιλαρέτου Στεφανία, άριστη χειρίστρια της ελληνικής γλώσσας, καίτοι σερβικής καταγωγής, υποδέχθηκε την Αποστολή με πολλή αγάπη και ελπίδα. Σε όλο το χωριό του Βαρλαάμ αντήχησαν οι καμπάνες της Ι. Μονής προς συγκίνηση όλων, κατά την υποδοχή. Μαζί της πνευματικές αδελφές Κύπριες. Έγιναν συγκινητικές προσφωνήσεις εντός του Καθολικού, ανταλλάγησαν δώρα και σφυρηλατήθηκαν δεσμοί φιλίας, επικοινωνίας και αγάπης εν Χριστώ. Στο ερώτημα, πόσοι μονάζουν εκεί, απάντησε συμβολικά ˙ «τρείς είναι προς το παρόν οι μονάζοντες: η ίδια και οι δύο Άγιοι των τοιχογραφιών Ηλίας και Φιλάρετος».
ε) Τέλος, οι Κατακόμβες των πρώτων υπό διωγμό Χριστιανών στις Συρακούσες μας δημιούργησαν ανάλογες πνευματικές συγκινήσεις και ανάλογα αισθήματα της μιας και της αυτής πρωτοχριστιανικής εδραίας πίστεως εν Χριστώ μεταξύ των Χριστιανών Ανατολής και Δύσεως.

3. Η όλη Αποστολή αισθάνθηκε την Καλαβρία και την Σικελία ως οικείο πνευματικό και πολιτισμικό χώρο για τους Έλληνες της Ελλάδος και της Ελληνορθόδοξης Οικουμένης. Ο λαός εκεί, πολύ φιλικός και ωσεί συγγενής σχεδόν, υποδεχόταν την Αποστολή, χωρίς προκαταλήψεις και υποψίες. Οι κοινές από αιώνων  καταβολές πολιτισμών και μεσογειακής νοοτροπίας ήσαν συνεχώς ορατές και παρούσες. Το μήνυμα προς τους Αναγνώστες του παρόντος είναι: «πορεύεσθε, μεταξύ άλλων, και στα ίχνη της Magna Graecia και της Ελληνορθοδοξίας στην Καλαβρία και στην Σικελία».
Ευχαριστίες θερμές στον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Ιταλίας και Μελίτης, Έξαρχο Νοτίου Ευρώπης, Γεννάδιο και στον Πρωτοσύγκελό του π. Ευάγγελο, απόφοιτο της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ. και συνεργάτη και φίλο του Ιδρύματος, για τις διευκολύνσεις επικοινωνίας επιτόπου. Επίσης, ευχαριστίες στους Δομινικανούς Πατέρες Rozario και Cioffari για τις ξεναγήσεις στην Βιβλιοθήκη και στον Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου στο Μπάρι.
Η Αποστολή, κατά την επιστροφή στα Γιάννενα, έγινε δεκτή από τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Ιωαννίνων Θεόκλητο. Με την ευκαιρία επισκεφθήκαμε στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων την πολύ προσεγμένη Έκθεση Φωτογραφιών των ημερών αυτών, με θέμα: «Οι Συναγωγές της Ελλάδος». Στην Ηγουμενίτσα, τόσο κατά την επιβίβαση στο πλοίο της Γραμμής όσο και κατά την αποβίβαση, γίναμε έκπληκτοι θεατές ενός άλλου, απανθρώπου συγχρόνου πολιτισμού, φαινομένου. Νέοι λαθρομετανάστες, από τους «Ισλαμικούς Παραδείσους» της Ασίας και της Βορείου Αφρικής, να αγωνίζονται απελπισμένα να διαπεραιωθούν στην Χριστιανική Ευρώπη των Αρχών, των Αξιών και του Ανθρωπισμού.

Ίδρυμα Εθνικού και Θρησκευτικού Προβληματισμού – Καρίπειον Μέλαθρον.

Α’

Συμμετοχή δι’ αντιπροσωπίας στην Ολυμπιάδα Βιοπολιτικής και Οικολογίας στην Αγία Πετρούπολη, κατόπιν προσκλήσεως στο Ίδρυμα της Ακαδημίας Επιστημών και του Πολυτεχνείου της ίδιας πόλης. Οι εκπρόσωποι του Ιδρύματος (Αθ. Αγγελόπουλος – Πρόεδρος, Δημ. Κουτρούλας – Δ/ντής) απένειμαν βραβεία στους αριστείς φοιτητές και φοιτήτριες, που με έρευνες στις πατρίδες τους προήγαγαν και ανέδειξαν βιο-οικολογικά προβλήματα. Η αντιπροσωπία μας απένειμε βραβεία στους αριστείς από την πόλη Βράνια της Σερβίας (17-20 Σεπτεμβρίου). Διεθνής Πρόεδρος της Βιοπολιτικής η Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αγνή Βλαβιανού-Αρβανίτη.

Β’

Συντονισμός της Εκθέσεως πρωτοτύπων Αιθιοπικών Σταυρών του Συλλέκτου – βραβείου Γκίνες (δις) – Χρήστου Γιαννουλάκη στο Μπίλλειο Μέγαρο – Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης. Η Έκθεση επαναλήφθηκε στα Αικατερίνεια της πόλεως της Κατερίνης στις 27 Νοεμβρίου.

Γ’

Διοργάνωση του 20^ου Επιστημονικού Συμποσίου στα 45^α Δημήτρια του Δήμου Θεσσαλονίκης (14-16 Οκτωβρίου), με γενικό θέμα «Χριστιανική Μακεδονία» και ειδική αναφορά στις σχέσεις της Θεσσαλονίκης με τις Παραδουνάβιες Πόλεις Βουκουρεστίου, Ιασίου, Μπρασόβ, Σιμπίου, Τιμισοάρας και Βελιγραδίου, στην Ρουμανία και στην Σερβία. Έγιναν 30 ανακοινώσεις ειδικών Πανεπιστημιακών Καθηγητών και Ερευνητών στην Αίθουσα Τελετών της Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Θεσσαλονίκης, που φιλοξενήθηκαν στο ξενοδοχείο ΔΙΑΚΟΝΙΑ στο Campus της Ακαδημίας. Μεταξύ των Φορέων Συνεργασίας ο Φιλολογικός Σύλλογος ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ Αθηνών (έτος ιδρύσεως 1865). Κατά την πανηγυρική πρώτη συνεδρία ανακηρύχθηκαν Επίτιμα Μέλη του Ιδρύματος Εθνικού και Θρησκευτικού Προβληματισμού – Καριπείου Μελάθρου ο Παναγιώτατος Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Άνθιμος και ο Πρόεδρος του Φιλολογικού Συλλόγου ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ Καθηγητής Ιωάννης Μαρκαντώνης. Πλακέτα τιμής δόθηκε στην ερίτιμη κ. Καίτη Αλεξίου του Ιδρύματος Κοινωνικού Προβληματισμού – Σπύρος Αλεξίου εις Αίγινα, εις αναγνώριση του δημοσιογραφικού έργου, Εκκλησιαστικού Ρεπορτάζ, του αειμνήστου Σπύρου Αλεξίου. Το Ίδρυμα είχε τον γενικό συντονισμό των Εκδηλώσεων.

Δ’

Αποστολή 45μελής από εισηγητές και ακροατές των ανωτέρω εκδηλώσεων μετέβη στις προαναφερθείσες πόλεις (16-23 Οκτωβρίου) και σε άλλα μνημεία ορθοδόξου ιστορικής κληρονομιάς στην Ρουμανία και στην Σερβία. Η αποστολή έγινε δεκτή: στο Πατριαρχείο Ρουμανίας από τον Θεοφιλέστατο Επίσκοπο κ. Κυπριανό, Δρα της Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ., ως εκπρόσωπο του Μακαριωτάτου Πατριάρχου Ρουμανίας κ. Δανιήλ, απουσιάζοντος τότε από το Βουκουρέστι (17 Οκτ.) ˙ στο Πανεπιστήμιο Βουκουρεστίου, προσκεκλημένη του Καθηγητού του Πανεπιστημίου Βουκουρεστίου και τ. Προέδρου της Ρουμανικής Δημοκρατίας Emil Constantinescu (18 Οκτ.) ˙ και στο Βελιγράδι από τον Μακαριώτατο Πατριάρχη της Σερβικής Ορθοδόξου Εκκλησίας κ. κ. Ειρηναίο (23 Οκτ.). Κατά την επίσημη υποδοχή στα Πατριαρχικά Δώματα στο Βελιγράδι έλαβε χώρα η τελετή ανακηρύξεως του Μακαριωτάτου Πατριάρχου των Σέρβων σε Επίτιμο Πρόεδρο του Ιδρύματός μας. Ο Μακαριώτατος, ως Μητροπολίτης Νίσσης προηγουμένως, συνεργάσθηκε με το Ίδρυμά μας στην πραγμάτωση δυο συνεδρίων: α) για τις Ελληνοσερβικές πνευματικές σχέσεις διά των αιώνων στην Niš σε συνεργασία με την Πρυτανεία του Πανεπιστημίου της ίδιας πόλης, και β) για τις σχέσεις Θεσσαλονίκης και Αρχαίας Ναϊσού, γενέτειρας πόλης του Μ. Κωνσταντίνου, σημ. Νίσσης Σερβίας. Ο Μακαριώτατος ευλόγησε και εξήρε το έργο του Ιδρύματος, ως πνευματικής και επιστημονικής γέφυρας μεταξύ Ελλάδος και Σερβίας, υποσχεθείς να επισκεφθεί εκ νέου το Καρίπειο Μέλαθρο, όταν αφιχθεί στην Θεσσαλονίκη για το Άγιον Όρος, εν καιρώ.

E’

Αντιπροσωπία του Ιδρύματος επισκέφθηκε το Άγιον Όρος, τις Ι. Μονές Κουτλουμουσίου και Μεγίστης Λαύρας (28-31 Οκτωβρίου), με τις οποίες το Ίδρυμα διατηρεί ιδιαίτερους δεσμούς πνεύματος και επιστήμης, όπως και το Κάθισμα του Αγίου Ευσταθίου στον Μυλοπόταμο.

ΣΤ’

Αντιπροσωπία του Ιδρύματος επισκέφθηκε την νήσο Ζάκυνθο, όπου: α) απένειμε τον τίτλο του Επιτίμου Μέλους του Ιδρύματος στον εορτάζοντα (13 Νοεμβρίου) Μητροπολίτη Ζακύνθου και Στροφάδων κ. Χρυσόστομο, εις αναγνώριση του ποιμαντικού, κοινωνικού και εκπαιδευτικού έργου του στην Επαρχία Ζακύνθου, υποδειγματικά, αναδειχθέντος συλλογικά τον Νοέμβριο 2009, επ’ ευκαιρία Συνεδρίου για τον Θρησκευτικό Τουρισμό της Εκκλησίας της Ελλάδος, απονομής Τόμου Τιμητικού στο ίδιο, με την επιστημονική συμμετοχή και συνεργατών του Ιδρύματος, και αναγορεύσεως του ιδίου ως Επιτίμου Καθηγητού των Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων ˙ β) ξεναγήθηκε σε μνημεία-ζωντανά προσκυνήματα της ορθοδόξου κληρονομιάς του νησιού (Ι. Μονές Παναγίας Αναφωνητρίας, όπου ασκήτευσε ο Άγιος Διονύσιος Ζακύνθου, Αγίου Γεωργίου, όπου έζησε ο διδάσκαλος του Γένους Παχώμιος Ρουσάνος, Υπεραγίας Θεοτόκου Σπηλαιωτίσσης, και ο ενοριακός ναός Αγίας Παρασκευής, αντιπροσωπευτικό μνημείο Μπαρόκ επτανησιακής υφής) ˙ και γ) ευχήθηκε μαζί με το πολυπληθές ποίμνιο στον Μητροπολίτη τα προσήκοντα για τα ονομαστήριά του στο επιβλητικό και φιλόξενο Αρχονταρίκι της Ι. Μονής Αγίου Διονυσίου Ζακύνθου.

Ζ’

Κατά το Διοικητικό Συμβούλιο του Ιδρύματος υπ. αριθμ. 95, της 25^ης Νοεμβρίου 2010, στα Δώματα του Καριπείου Μελάθρου ετιμήθησαν η Διεθνής Πρόεδρος της Βιοπολιτικής Καθηγήτρια Αγνή Βλαβιανού-Αρβανίτη και ο Επιχειρηματίας Erol User από την Κωνσταντινούπολη για την συμβολή τους στην προώθηση των Αρχών της Βιοπολιτικής μεταξύ των νέων γενεών (μαθητών και φοιτητών) στην Ευρώπη

Η

‘Το Προεδρείο του Ιδρύματος μετέβη στην Αθήνα (15-17 Δεκεμβ. 2010) προς συνεργασία: με τον Μακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος, Προκαθήμενο της Εκκλησίας της Ελλάδος κ. κ. Ιερώνυμο ˙ με τον Πρόεδρο του Φιλολογικού Συλλόγου ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ Καθηγητή Ιω. Μαρκαντώνη και με τον Πρόεδρο του Προγράμματος-Κέντρου Οικουμενικός Ελληνισμός κ. Στ. Πανουσόπουλο ˙ με το ΥΠΕΞ και τον Οικονομολόγο, τ. Δ/ντή του Μορφωτικού Ιδρύματος Ιω. Κωστοπούλου, κ. Δημ. Κατσίκη.

Ομιλία του καθηγητή Αθανασίου Αν. Αγγελοπούλου στον Φ.Σ. «Παρνασσός», Αθήνα 28 Μαρτίου 2011.

«Ιστορικοκανονική Γραμματεία. Δύο κανονικά κείμενα ιστορικής ισορροπίας και φιλολογικής αξίας» – Αφορά τις σχέσεις των Εκκλησιών ΚΠόλεως και Ελλάδος (1928-2008).

1. Η «Ιστορικοκανονική Γραμματεία» είναι πολύ ενδιαφέρον κεφάλαιο-πηγή ερεύνης της ιστορίας και της ευταξίας στη ζωή της Ορθοδόξου Εκκλησίας καθ’ εαυτήν και στις σχέσεις της με την Κοινωνία και την Πολιτεία στις Επικράτειες, που αυτή εδράζεται ως πνευματικός και διοικητικός και κοινωνικός θεσμός. Εστιάζουμε το ενδιαφέρον μας, υπό τύπον Ανακοινώσεως ενώπιόν Σας, στα δύο δηλωθέντα στο θέμα της Ανακοινώσεώς μας κανονικά κείμενα «ιστορικής ισορροπίας και φιλολογικής αξίας».

Ποια είναι αυτά; Τα βλέπετε στην οθόνη και τα έχετε συνημμένα στο παρόν κείμενο, στη διάθεσή Σας. Κείμενα του 1928. Το πρώτο φέρει τον τίτλο «Πατριαρχική και Συνοδική Πράξις», της 4ης Σεπτεμβρίου 1928 ˙ και το δεύτερο «Συνοδική Πράξις», της Ιεράς Συνόδου Αθηνών, της 20ης Νοεμβρίου 1928. Με την πρώτη και δεύτερη ΠΡΑΞΗ η Βόρεια Ελλάδα και τα Νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, όντα Ελληνική Επικράτεια, μετά το 1912-1913 και το 1914-1918, υπάγονται διοικητικά στην Εκκλησία της Ελλάδος, υπό κάποιους Όρους πνευματικής αναφοράς στην Εκκλησία ΚΠόλεως, στο Οικουμενικό μας Πατριαρχείο, προς ενίσχυση, λόγω της τραγωδίας του 1922. Φυσικά, ούτως ή άλλως, τα διαμερίσματα αυτά τελούν ως Μητροπόλεις υπό την άμεση εποπτεία και πρόνοια των οικείων Μητροπολιτών, κατά τους θ. και ι. Κανόνες περί των Δικαίων του μητροπολιτικού συστήματος.

Το πρώτο κείμενο μέχρι το 2003 ήταν το μόνο κανονικό εργαλείο, θα λέγαμε, προσεγγίσεως των Πατριαρχικών Δικαίων πνευματικής αναφοράς επί των Μητροπόλεων των Νέων Χωρών. Τον Δεκέμβριο όμως του 2003 ήλθε για πρώτη φορά στο φως της δημοσιότητος, κατόπιν προσωπικής ερεύνης μας, η δεύτερη ΠΡΑΞΗ. Επιλέξει: «Η Συνοδική Πράξις περί αποδοχής της διοικήσεως των Μητροπόλεων των Νέων Χωρών της Εκκλησίας της Ελλάδος», 20 Νοεμβρίου 1928, της Ιεράς Συνόδου των Αθηνών. Είχαμε την πληροφόρηση ακριβή περί υπάρξεώς της – δεν γνωρίζαμε όμως το κείμενο, το περιεχόμενό της.

2. Όπως ενθυμούμεθα όλοι, μεταξύ των ετών 2003-2008, οι σχέσεις των δύο Εκκλησιών, ΚΠόλεως και Ελλάδος, δεν ήσαν οι καλλίτερες ˙ διείρχοντο εμφανή ή υφέρπουσα κρίση διαφόρων εντάσεων και κραδασμών. Ποιά η βασική αιτία; Κατά την ταπεινή ακαδημαϊκή κρίση μας, βασική αιτία ήταν η αγνόηση ή μάλλον η υποτίμηση από αμφότερες τις πλευρές των «ιστορικών ισορροπιών», μετά το 1922, στις σχέσεις δύο Εκκλησιών (και πώς;) εντός μιάς και της αυτής Επικράτειας, της Ελληνικής, όπου όμως κυρίαρχη Εκκλησία είναι μία ˙ η Εκκλησία της Ελλάδος, ως Αυτοκέφαλη και Ανεξάρτητη, εντός Ανεξαρτήτου Κράτους, κατά το ισχύον κανονικό σύστημα διοικήσεως της κατ’ Ανατολάς Ορθοδόξου Εκκλησίας.
Σε κάθε υπό της Διεθνούς Κοινότητος αναγνωριζόμενη Επικράτεια-Έθνος, κατά την ακριβή κανονική τάξη, μιά Εκκλησία κυρίαρχη υπάρχει. Δύο δεν νοούνται. Το γεγονός των δύο Αρχών, εντός της μιάς και της αυτής εκκλησιαστικής δικαιοδοσίας, λειτουργεί από μόνο του ως γενεσιουργός αιτία δυαρχίας και ιδιογνωμίας και διχοστασίας, άρα μονίμου έριδος και ακυρώσεως του χριστιανικού ορθοδόξου μηνύματος περί ενότητος εν αγάπη Χριστού, κατά Τόπους. Οι θ. και ι. Κανόνες απορρίπτουν παντελώς το καθεστώς αυτό, κατ’ ακρίβεια.
Όμως, στην ιστορία της Εκκλησίας, κάποτε-κάποτε, εμφανίζονται καταστάσεις, κατά τις οποίες, όταν μια Τοπική Εκκλησία καθίσταται εμπερίστατη, για λόγους καιρικούς εξωτερικούς διεθνών ανακατατάξεων, τότε οι άλλες Αδελφές Εκκλησίες συντρέχουν στις «χρείες» της, πανταχόθεν. Πολύ περισσότερο συντρέχουν – και οφείλουν τούτο αδελφικώς – οι άμεσα τοπικά γειτνιάζουσες Εκκλησίες. Π.χ., εν προκειμένω, η Εκκλησία της Ελλάδος έναντι της άμεσα γειτνιαζούσης Εκκλησίας ΚΠόλεως. Που δεν είναι απλά Αδελφή αλλά συγχρόνως και Μητέρα Εκκλησία ˙ Πρωτόθρονη Εκκλησία ˙ Οικουμενικό Πατριαρχείο ˙ Πρόεδρος συντονισμού και διακονίας ενότητος όλου του Σώματος-Συστήματος της Ορθοδόξου, ανά την Οικουμένη, Εκκλησίας. Είναι δε επιπλέον, όμαιμος, ομόγλωσσος και ομότροπος προς την Εκκλησία της Ελλάδος ˙ όμως στα κανονικά πλαίσια των Τοπικών και όχι των Εθνοφυλετικών Εκκλησιών.

Η Εκκλησία ΚΠόλεως στην δίνη που ευρίσκετο, ιδίως μετά το 1922, για να σταθεί στα πόδια Της, στην ιστορική Έδρα Της, στην ΚΠολη, στην Βασιλίδα των Πόλεων, είχε ανθρωπίνως ανάγκη, έναντι τόσων απωλειών, σε μητροπόλεις, επισκοπές, εξαρχίες και ποιμένες και ποίμνια στην Μ. Ασία, στον Πόντο και στην Αν. Θράκη, τουλάχιστον δικαιωμάτων πνευματικής ενδοχώρας, πέρα από κρατικές οντότητες, εν προκειμένω προς Δυσμάς, προς την Ελληνική Επικράτεια ˙ σε μιά άλλη, δηλαδή, Επικράτεια, χωρίς όμως να μειώνονται και ψαλιδίζονται, κοινώς, τα Δίκαια της Κυριάρχου Εκκλησίας, αυτής της Ελλάδος, με έδρα Της την έδρα του Κράτους, του εθνικού κέντρου, την Αθήνα. Μιά τέτοια μείωση, θα απέβαινε μοιραία για τις δύο Εκκλησίες αλλά και προβληματική για το Κράτος.  Τα δύο κείμενα, που βλέπετε και έχετε, αυτήν την προεκτεθείσα νέα ιστορικοκανονική πραγματικότητα, ιδιάζουσα αλλ’ αναγκαία, οπωσδήποτε, «ιστορικών ισορροπιών» εξυπηρετούν. Σεβασμός και τήρηση των ιστορικών ισορροπιών, εν προκειμένω, – συνιστούν και οφείλουν να συνιστούν ανυστάκτως – condition sine qua non. Το όλως νέο εδώ είναι το δεύτερο κείμενο. «Η Συνοδική Πράξις περί αποδοχής της διοικήσεως των Μητροπόλεων των Νέων Χωρών της Εκκλησίας της Ελλάδος», από 20 Νοεμβρίου 1928, αλλ’ υπό κάποιους Όρους. Υπό κάποιους Όρους το πρώτο Κείμενο και υπό κάποιους Όρους και το δεύτερο Κείμενο.

Ως το 2003 (Δεκέμβριος) το Κανονικό αυτό Κείμενο παρέμενε, κατά το περιεχόμενό του, άγνωστο. Πώς όμως ήλθε στην επιφάνεια; Στην δημοσιότητα; Το Οικουμενικό Πατριαρχείο, τον Ιούλιο του 2003, διά Πατριαρχικού και Συνοδικού Γράμματος προς την Εκκλησία της Ελλάδος, με αφορμή την χηρεία της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης, λόγω αιφνιδίου θανάτου, καθόν χρόνον εφησύχαζε σε ένα κελλί της Μονής Ιβήρων του Αγίου Όρους, τον Ιούλιο 2003, του Μητροπολίτου της Παντελεήμονος Χρυσοφάκη, ζητούσε από την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος την αποστολή στο Φανάρι του τελικού Καταλόγου Υποψηφίων για αρχιερατεία «προς έγκρισιν», σύμφωνα προς τον Ε΄ Όρο της Πατριαρχικής Πράξεως, του Σεπτεμβρίου 1928, που προνοούσε πνευματική ενδοχώρα υπέρ του Πατριαρχείου, για τους λόγους, που προαναφέραμε, επιστηριγμού Του, κοινή συναινέσει Πολιτείας και Εκκλησίας της Ελλάδος και Πατριαρχείου. Η επίμαχη διατύπωση στον Ε΄ Όρο είναι: «…επί τη βάσει Καταλόγου Εκλεξίμων, συντεταγμένου υπό της εν Αθήναις Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος και εγκεκριμένου υπό του Οικουμενικού Πατριαρχείου, δικαιουμένου και τούτου υποδεικνύειν υποψηφίους».

Δηλαδή, έργο – καθήκον και δικαίωμα – της Ιεράς Συνόδου των Αθηνών, ως Ανωτάτου Οργάνου Διοικήσεως της Εκκλησίας της Ελλάδος, ήτο η κανονική και νόμιμη σύνταξη του τελικού Καταλόγου εκλεξίμων ˙ του δε Πατριαρχείου έργο-δικαίωμα, α) η «έγκρισις» του Καταλόγου αυτού, με ό,τι μιά «έγκρισις» δυνατόν να συνεπάγεται. Δηλαδή, να συνεπάγεται το δικαίωμα προσθαφαιρέσεων, αλλοιώσεων, διαγραφών και παρατηρήσεων ˙ και β) το «υποδεικνύειν υποψηφίους». Η Εκκλησία της Ελλάδος αιφνιδιάστηκε με την απαίτηση αυτή – υποβάθμιση του κύρους της, οπωσδήποτε. Διότι ουδέποτε μέχρι τότε ο τελικός Κατάλογος αποστελλόταν προς «έγκρισιν», αλλά προς «ενημέρωσιν» και διά της διαδικαστικής οδού «προς υπόδειξιν» υποψηφίων. Αμέσως δε προέβαινε η Ιερά Σύνοδος της Ιεραρχίας, άνευ ετέρου, στην διενέργεια των εκλογών, ως κανονική και διοικητική-έννομη Πράξη. Το δε Πατριαρχείο διά της διαδικαστικής οδού από το 1928 κ.ε. και σαφώς με τον ισχύοντα Καταστατικό Χάρτη 1977, για τον οποίο συνεργάσθηκε με την Εκκλησία της Ελλάδος, εξασκούσε το δικαίωμα «του υποδεικνύειν υποψηφίους», μόνο, όπως, μόλις, προαναφέρθηκε.

3. Και το εύλογο ερώτημα. Πού κείται η αλήθεια; Ο τελικός Κατάλογος «προς έγκρισιν»» ή «προς ενημέρωσιν» στο Φανάρι;
Προσωπικά, ως διδάξας στο Α.Π.Θ. τον επιμέρους Κλάδο της Εκκλησιαστικής Ιστορίας της Ελλάδος και εισαγαγών πρωτοβούλως το μάθημα της «Εκκλησιαστικής Ιστορίας των Νέων Χωρών 1912-1928», και συγγράψας και ειδικό εγχειρίδιο για τους φοιτητές, με βάση όμως μόνο τις έρευνές μας στο Πατριαρχικό Αρχειοφυλακίο, εξεπλάγην, κατ’ Αύγουστο 2003, όταν άρχισε δημοσιογραφικός θόρυβος για το Ζήτημα, επικεντρούμενος στις δύο Κεφαλές, στον Πατριάρχη και στον Αρχιεπίσκοπο.
Διερωτώμουν, γιατί αυτή η στάση της Εκκλησίας της Ελλάδος, αφού η Πατριαρχική Πράξη σαφώς διατύπωνε το δικαίωμα να αποστέλλεται στο Πατριαρχείο ο τελικός Κατάλογος «προς έγκρισιν». Οφείλω την ακαδημαϊκή εξομολόγηση από του επισήμου τούτου βήματος ότι, παρ’ ότι και ο ίδιος ειδικώς κάπως ερευνητής του θέματος, αγνοούσα εν τούτοις κάποιες ενδότερες ουσιαστικές λεπτομέρειες. Γιατί οι δικές μας έρευνες σταματούσαν κυρίως στο γεγονός της 4ης Σεπτεμβρίου 1928, ημερομηνίας εκδόσεως της Πατριαρχικής Πράξεως. Εστηρίζοντο δε αποκλειστικά, κατά βάση, στα στοιχεία του Πατριαρχικού Αρχειοφυλακίου. Θεωρούσα, εσφαλμένα εκ των υστέρων, ότι εκεί έληγε το Ζήτημα της διοικητικής αφομοιώσεως των Νέων Χωρών εκκλησιαστικά στην όλη Εκκλησία της Ελλάδος. Ήταν ερευνητικό λάθος μου ˙ ώφειλα να ερευνήσω, περαιτέρω, τα πράγματα ˙ τίνι τρόπω έγινε αποδεκτή η Πράξις αυτή, από την πλευρά της κυριάρχου Εκκλησίας της Ελλάδος, στην όλη διοργάνωση και ζωή Της. Ώστε αφ’ ενός να μη υπονομεύεται η Αυτοκεφαλία και Ανεξαρτησία Της διά του κειμένου αυτού, αφ’ ετέρου δε να συνετρέχει η Εκκλησία της Ελλάδος στις ανάγκες της Εκκλησίας ΚΠόλεως διά της εξασφαλίσεως σ’ Αυτήν πνευματικής ενδοχώρας, κατά τα προλεχθέντα.

Στην έρευνα, βλέπετε, ουδέποτε μπορείτε να ισχυρισθείτε ότι επετύχατε το πλήρες. Πάντα στην έρευνα υφίστανται κενά. Αμέσως, λόγω ακαδημαϊκής ευαισθησίας, και μετά από συζητήσεις μου με τον Αρχιεπίσκοπο, Αρχιερείς και ειδικούς ερευνητές, έκαμα έργο μου να συνεχίσω την έρευνα του επιμέρους αυτού Ζητήματος στα Αρχεία της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, τώρα. Πώς, λοιπόν, η Εκκλησία της Ελλάδος διά της τότε Ιεράς Συνόδου έκαμε αποδεκτή την Πατριαρχική και Συνοδική Πράξη ως κείμενο;
Ιδού τα γεγονότα, που εγώ δεν γνώριζα ως τότε, αλλά μαζί με μένα και οι εκκλησιαστικοί παράγοντες και οι αρμόδιοι ερευνητές ˙ πολύ περισσότερο δεν γνώριζε η Κοινή Γνώμη, που διαπορούσε, τί συμβαίνει μεταξύ των δύο Εκκλησιών και κύρια μεταξύ των δύο Προκαθημένων, Πατριάρχου και Αρχιεπισκόπου. Η αρθρογραφία δε ειδικών και μη ειδικών ήταν καταιγιστική καθημερινά (Αύγουστος-Δεκέμβριος 2003). Η Πράξη του Πατριαρχείου εστάλη στην Εκκλησία της Ελλάδος, αρμοδίως διά του Γεν. Προξενείου ΚΠόλεως – ΥΠΕΞ – ΥΠΕΠΘ, για να επιληφθεί Αυτή της αποδοχής και εφαρμογής της, αφού επρόκειτο για κείμενο κανονικό, και μόνο. Ως κείμενο δεν αφορούσε στην έννομη αλλά στην κανονική τάξη. Η Πολιτεία είχε προηγουμένως εκδώσει τον σχετικό Νόμο, κατ’ Ιούλιο 1928, διοικητικής αφομοιώσεως εκκλησιαστικώς των Νέων Χωρών τότε.

Η Ιερά Σύνοδος επί τρίμηνο είχε υπό μελέτη το κείμενο της Πράξεως του Φαναρίου. Όρισε Συνοδική Επιτροπή μελέτης και εισηγήσεως επί του κειμένου της Πράξεως. Ήτο ειδική Συνοδική Επιτροπή της Ηνωμένης μιάς – και όχι διττής – Ιεραρχίας της νέας Εκκλησίας της Ελλάδος, που συνεκροτείτο από τους Μητροπολίτες της Παλαιάς και Νέας Ελλάδος και της αντιπροσωπευτικής Αυτής Διαρκούς Ιεράς Συνόδου. Το σχήμα αυτό ισχύει ως σήμερα. Έπρεπε, λοιπόν, η Επιτροπή να διαπιστώσει, αν το Πατριαρχικό Κείμενο αυτό εμπεριείχε τα πάντα, όπως αυτά συζητούντο στις προηγηθείσες Διαπραγματεύσεις των δύο πλευρών διά της Πολιτείας. Κύριος διαπραγματευτής, κοινής αποδοχής από όλες τις πλευρές, ήταν ο ίδιος ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χρυσόστομος Παπαδόπουλος, Καθηγητής διαπρεπής διατελέσας του Κλάδου της Εκκλησιαστικής Ιστορίας στην Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και ενεργό μέλος της Στέγης αυτής των Γραμμάτων, του Φιλολογικού Συλλόγου ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ, που ήταν τότε το κατεξοχήν πνευματικό ίδρυμα λόγου του Νέου Ελληνισμού στην Αθήνα ˙ την παράδοση δε αυτή αξιοχρέως συνεχίζει ως σήμερα.  Εδώ να υπενθυμίσουμε ότι τότε η Πολιτεία και η Εκκλησία της Ελλάδος απέβλεπαν στην ενσωμάτωση των Νέων Χωρών στην όλη Επικράτεια όχι μόνο σε πολιτειακό αλλά και σε εκκλησιαστικό επίπεδο, προς εξασφάλιση πλήρους ενότητος για λόγους ευνοήτους, σύνολης συνοχής της επαυξηθείσης και μεγαλυνθείσης Ελληνικής Επικράτειας, διά πολλών αιμάτων και τραγωδίας επιτευχθείσης.

Από την συνολική, λοιπόν, μελέτη του κειμένου της Πατριαρχικής Πράξεως διαπιστώθηκε ότι το κείμενο αυτό, όπως παρελήφθη, περιλάμβανε διατυπώσεις επιπλέον «νέες» των συμπεφωνημένων, στις διαπραγματεύσεις των ετών 1927-1928, με κύριο διαπραγματευτή, όπως, είπαμε, τον Αρχιεπίσκοπο Χρυσόστομο Παπαδόπουλο. Μεταξύ των επιπλέον «νέων» ήταν και το Ζήτημα της εγκρίσεως ή ανακοινώσεως του Καταλόγου, που προείπαμε, που, το 2003, αγνοούσαμε. Έπρεπε να γίνει η υπεύθυνη αυτή εργασία της Συνοδικής Επιτροπής προς σαφή και πλήρη ενημέρωση της Ιεράς Συνόδου για να προχωρήσει Αυτή στην αποδοχή (και πώς;) της Πατριαρχικής Πράξεως με αντίστοιχη, όμοια, επίσημη Πράξη της Ίδιας. Διότι τα Κανονικά Κείμενα γίνονται αποδεκτά, έγκυρα και νόμιμα, δι’ ομοίων Κανονικών Κειμένων μεταξύ των ενδιαφερομένων Εκκλησιών. Τα Κείμενα αυτά, είπαμε, εντάσσονται στην όλη «Ιστορικοκανονική Γραμματεία» και συγκροτούν και συνιστούν το θησαυροφυλάκιό της.  Η Συνοδική Επιτροπή περάτωσε το έργο της, το έθεσε υπόψει της Ιεράς Συνόδου με έκθεσή της, η δε Ιερά Σύνοδος ανέθεσε στον Αρχιεπίσκοπο Χρυσόστομο Παπαδόπουλο, ως Διαπραγματευτή, άλλωστε, την σύνταξη της Συνοδικής Πράξεως αποδοχής της διοικήσεως των Μητροπόλεων των Νέων Χωρών, αλλά υπό κάποιους Όρους, που θα διευκρίνιζαν σημεία «νέα» του Κειμένου της Πατριαρχικής Πράξεως, πέραν των συμφωνημένων, κατά τις σχετικές διαπραγματεύσεις, όπως προείπαμε.

Το τελικό κείμενο της δευτέρας αυτής Εκκλησιαστικής Πράξεως, διά της γλαφυράς και κρυσταλλίνης γραφίδος του Ίδιου του Αρχιεπισκόπου συνταχθέν, συζητήθηκε λεπτομερώς εν Συνόδω και εγκρίθηκε στην Συνεδρία της, της 20ης Νοεμβρίου 1928, ημέρα Τρίτη, και αμέσως διά της ιδίας αρμοδίας οδού εστάλη στην ΚΠολη. Την Πράξη αυτή ανέμενε το Φανάρι ανυπερθέτως, όπως διαπιστώσαμε στα Διοικητικά Πρακτικά της Πατριαρχικής Συνόδου, του μηνός Νοεμβρίου 1928. Αποφασίσθηκε, μάλιστα, συνοδικώς να ανατεθεί στον αντιπρόσωπο του Πατριαρχείου στην Αθήνα Μητροπολίτη Τραπεζούντος Χρύσανθο, διάδοχο του Χρυσοστόμου Παπαδοπούλου στον Αρχιεπισκοπικό Θρόνο αντί του κανονικώς εκλεγέντος Κορινθίας Δαμασκηνού, να ανιχνεύσει τις προθέσεις της Ιεράς Συνόδου Αθηνών περί της αποδοχής της Πατριαρχικής Πράξεως, και πώς;

Εν τω μεταξύ, η Πράξις των Αθηνών είχε φθάσει στο Φανάρι, αρχές Δεκεμβρίου 1928. Στα ίδια Διοικητικά Πρακτικά της Συνεδρίας της Πατριαρχικής Συνόδου, της 12ης Δεκεμβρίου 1928, διαβάζουμε, εν περιλήψει, τα εξής: «Γράμμα τοῦ Μακαριωτάτου Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν Χρυσοστόμου – 2971 ἀπὸ 20 Νοεμβρίου ἐ. ἒ. –, ἀνακοινουμένου ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἀποσταλεῖσαν αὐτῷ Συνοδικὴν Πρᾶξιν περὶ διοικήσεως τῶν ἐν Ἑλλάδι Μητροπόλεων τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου ὅτι ἡ Δ. Ἱ. Σύνοδος τῆς Ἑλλάδος ἀπεδέξατο αὐτὴν ἐν τῷ συνόλῳ αὐτῆς, ἅτε συνάδοντι τῷ σχετικῷ, πρὸς τὴν ἐπελθοῦσαν διοικητικὴν ἀφομοίωσιν τῶν Μητροπόλεων τῶν Νέων Χωρῶν πρὸς τὴν Αὐτοκέφαλον Ἐκκλησίαν τῆς Ἑλλάδος, Νόμῳ καὶ ἀποστέλλοντος συνημμένως τὴν ἐπὶ τῇ ἀποδοχῇ τῆς διοικήσεως τῶν ἐν Ἑλλάδι Μητροπόλεων τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου ἐπίσημον τῆς Δ. Ἱ. Συνόδου τῆς Ἑλλάδος Πρᾶξιν…Παραπέμπεται τῇ Κανονικῇ Ἐπιτροπῇ πρὸς μελέτην καὶ εἰσήγησιν». Όπως, δηλαδή, η Πατριαρχική Πράξις ετέθη υπό μελέτη Ειδικής Συνοδικής Επιτροπής της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, κατά τον ίδιο τρόπο τώρα και η Πράξις των Αθηνών «Παραπέμπεται τῇ Κανονικῇ Ἐπιτροπῇ πρὸς μελέτην καὶ εἰσήγησιν». Πολύ λογικό και εύλογο να γίνει η διαδικασία αυτή και από τις δύο πλευρές ˙ κάθε μιά από την δική της σκοπιά ενδιαφερόντων και συμφερόντων.

Να σχολιάσουμε εδώ ότι η ανωτέρω περίληψη, οφειλομένη στον Πρακτικογράφο, δεν κάλυπτε το όλο – το ουσιώδες – του Συνοδικού Γράμματος, της 20ης Νοεμβρίου 1928 και της συνημμένης Πράξεως των Αθηνών. Ομιλεί για την αποδοχή της Πατριαρχικής Πράξεως «ἐν τῷ συνόλῳ» αυτής του Αρχιεπισκοπικού Γράμματος, αλλ’ όχι και «ὑπὸ Ὄρους» της Πράξεως των Αθηνών. Όταν εντοπίσαμε την περίληψη αυτή στα Διοικητικά Πρακτικά της Πατριαρχικής Συνόδου, κατά τις προ πολλών χρόνων έρευνές μας στο Πατριαρχικό Αρχειοφυλακίο, καταλήγαμε στο ασφαλές συμπέρασμα ότι εδώ τελείωνε οριστικά το Ζήτημα. Που, όμως, αποδεικνύεται, το 2003, ότι από κει και πέρα άρχιζε νέος κύκλος διαπραγματεύσεων ενδοσυνοδικών, αυτή τη φορά, επί των κειμένων των δύο αντιστοίχων, ομοίων και επισήμων Πράξεων. Οι ενδοσυνοδικές αυτές διαπραγματεύσεις διεξάγονται μέσω επίσημης, μεταξύ των δύο Συνόδων, αλληλογραφίας. Μέρος αυτής δημοσιοποιήθηκε στο επίσημο Περιοδικό-Όργανο της Εκκλησίας της Ελλάδος ΕΚΚΛΗΣΙΑ, τον Σεπτέμβριο 2003. Εμείς για πρώτη φορά την βλέπαμε δημοσιευμένη. Η μελέτη των δημοσιοποιουμένων τώρα δύο Πρώτων Γραμμάτων (ενός του Αρχιεπισκόπου και ετέρου του Πατριάρχου, απαντητικού στο πρώτο), που κάποιοι θεωρούσαν – πρόχειρα, βέβαια – άνευ σημασίας, ως τρόπον τινά ιδιωτικών και όχι επισήμων, μας ενέβαλε σε ερευνητικές υποψίες ότι η αλληλογραφία αυτή, από μόνη της, δεν δικαιολογείτο. Γιατί ο λόγος εδώ και ο σχολιασμός μιάς άλλης Εκκλησιαστικής Πράξεως, πέραν εκείνης, της πολύ γνωστής μας Πατριαρχικής και Συνοδικής Πράξεως. Την άλλη αυτή

Πράξη των Αθηνών ούτε ο αείμνηστος Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος, ερωτηθείς, ούτε η Αρχιγραμματεία της Ιεράς συνόδου των Αθηνών, γνώριζαν, αν υπήρχε.  Παρακαλέσας για την εκχώρηση αδείας ερεύνης στα Ιστορικά Αρχεία της Συνόδου – που ευτυχώς τώρα, επιτέλους, ψηφιοποιούνται – και ερευνήσας τους Κώδικες Αλληλογραφίας, εντόπισα λίγο πριν το πρώτο Γράμμα του Αρχιεπισκόπου Χρυσοστόμου, της 20ης Νοεμβρίου 1928, καταχωρημένο το Κείμενο της Πράξεως των Αθηνών. Αυτό λειτούργησε ως αιτία της ακολουθησάσης αλληλογραφίας. Το κείμενο αυτό για πρώτη φορά δημοσιοποιείται μέσω του περιοδικού ΕΚΚΛΗΣΙΑ, τον Ιανουάριο 2004, στην ακμή της κρίσεως μεταξύ των δύο Εκκλησιών, με κεντρικό ερώτημα: ο τελικός Κατάλογος «προς έγκρισιν» ή «προς ενημέρωσιν» και «υπόδειξιν» υποψηφίων στο Φανάρι, και τίνι τρόπω. Αυτά έτσι για την ιστορία ευρέσεως και σημασίας του Κειμένου της Πράξεως αυτής.

Επίσης, να επισημάνουμε εδώ ότι τα δύο κείμενα, οι δύο Πράξεις, από άποψη κύρους, συνιστούσαν δύο «αντίστοιχα», «όμοια» και «επίσημα» κείμενα μεταξύ τους. Προέχει, εν προκειμένω, η κρίση και απόφανση της Πατριαρχικής Συνόδου περί του κύρους της Πράξεως των Αθηνών. Το Πατριαρχικό και Συνοδικό Γράμμα, από θ΄ Φεβρουαρίου 1929, προς τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών ορίζει το κείμενο αυτό ως: «αντίστοιχον, ομοίαν, επίσημον Πράξιν της Ιεράς Συνόδου» Αθηνών, προς την Πατριαρχική και Συνοδική Πράξη ΚΠόλεως.
Γράφει ο Πατριάρχης προς τον Αρχιεπίσκοπο: «…ἀγγέλλει ἡμῖν τὴν λῆψιν καὶ τὴν ἐν συνόλῳ ἀποδοχὴν τῆς σταλείσης ἡμετέρας κυρωτικῆς τῆς εὐλογημένης διευθετήσεως Πατριαρχικῆς καὶ Συνοδικῆς Πράξεως, διαβιβάζουσα ἅμα καὶ τὴν ἀντίστοιχον ὁμοίαν ἐπίσημον Πρᾶξιν τῆς περὶ Αὐτὴν Ἱερὰς Συνόδου».

Επί τη βάσει αυτών, λοιπόν, καμιά άλλη ερμηνεία υποβαθμίσεως του ενός κειμένου έναντι του άλλου μπορεί να αντέξει, σε κανονικό επίπεδο ομιλούντες. Πώς εξηγείται όμως, ότι η Πράξη των Αθηνών ετέθη στο Αρχείο λησμονηθείσα ˙ η δε Πατριαρχική Πράξη αυτή και μόνη προβάλλει ισχύουσα; Απλούστατα, διότι το μεν Πατριαρχείο ενεργεί υπέρ των Δικαίων του διά Πράξεων, που, ευκαίρως ακαίρως, επιδεικνύει (είναι οι τίτλοι ιδιοκτησίας, θα λέγαμε), η δε Εκκλησία της Ελλάδος διοικείται με τους Καταστατικούς Χάρτες της, στους οποίους όμως μετά το 1928-1929 έχουν συσσωματωθεί οι Όροι όχι μόνο της Πατριαρχικής της ΚΠόλεως αλλά και της Συνοδικής των Αθηνών Πράξεως. Η Πράξις των Αθηνών, αφού επετέλεσε την αποστολή της, στη δεδομένη εκείνη συγκυρία (1928-1929), ετέθη στο Αρχείο, από το οποίο, χρειάσθηκε, να εξέλθει τον Δεκέμβριο του 2003.

Ο εν ισχύϊ Καταστατικός Χάρτης, ο καλλίτερος μέχρι σήμερα ως προς το Κεφάλαιο των σχέσεων μεταξύ των δύο Εκκλησιών – και Εκκλησίας και Πολιτείας στην Ελλάδα –, κινείται στα πλαίσια εναρμονίου κανονικής και εννόμου τάξεως. Το Πατριαρχείο μας, δυστυχώς ακόμη, βρίσκεται, κατά τις ομολογίες αξιωματούχων της Κυβερνήσεως Erdogan, εκτός νόμου και ότι τώρα μελετάται το έννομο καθεστώς Του ˙ και έτσι είναι. Τα δικαιώματά Του διεκδικεί προς πάσα κατεύθυνση με τις Εκκλησιαστικές Κανονικές Πράξεις Του. Εξού και το Πατριαρχείο στην Ελλάδα επιθυμεί και επιδιώκει – και ορθώς πράττει – και την νομοθετική και συνταγματική κατοχύρωση της Πράξεώς Του, όχι μόνο ανεξαρτήτως σε κανονικό επίπεδο αλλά και σε έννομο, που δεν μπορεί όμως να είναι εις βάρος της Κυριάρχου Εκκλησίας στην Επικράτεια, που είναι η Αγιωτάτη Εκκλησία της Ελλάδος. Γι’ αυτό, η νομολογία του Σ. τ. Ε., επ’ ευκαιρία προσφυγών, έχει διευκρινίσει τα όρια Όρων της Πατριαρχικής Πράξεως, νομολογία που είναι υποχρεωτική για όλα τα μέρη, ως προς την έννομη τάξη στην Επικράτεια, όλων των θεσμών, ανεξαιρέτως. Η νομολογία αυτή απορρίπτει την αρχή της εγκρίσεως του Καταλόγου από το Πατριαρχείο, κατ’ ακολουθία της Πράξεως των Αθηνών, του ισχύοντος Καταστατικού Χάρτη, του 1977, και της εννόμου τάξεως.

4. Ας έλθουμε, όμως, στο γ΄ Όρο της Συνοδικής Πράξεως των Αθηνών, όπου ο λόγος για το Ζήτημα της «εγκρίσεως» ή «υποδείξεως» και «ανακοινώσεως» του τελικού Καταλόγου Υποψηφίων για αρχιερατεία στις Νέες Χώρες εκκλησιαστικά, σε αντιπαραβολή για το ίδιο Ζήτημα προς τον αντίστοιχο Όρο Ε΄ της Πατριαρχικής Πράξεως.
Διατυπώνεται ως εξής στην Πράξη των Αθηνών: «γ΄) Οἱ τῶν ἐν Ἑλλάδι Ἐπαρχιῶν τοῦ Πατριαρχικοῦ Θρόνου Ἀρχιερεῖς ἐκλέγονται ἐφεξῆς κατὰ τὰ ἐν τοῖς σχετικοῖς νόμοις περὶ ἐκλογῆς Ἀρχιερέων τῆς Αὐτοκεφάλου Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ὁριζόμενα, ὡς ἀπαιτεῖ καὶ ὁ νόμος 3615 ἐκ καταλόγου ἐκλογίμων, ἐν ᾧ ἐγγράφονται καὶ οἱ ἑκάστοτε ὑπὸ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου πρὸς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Ἀθηνῶν ὑποδεικνυόμενοι καὶ ἔχοντες τὰ ὑπὸ τῶν Ἱερῶν Κανόνων καὶ τῶν νόμων ὁριζόμενα προσόντα». Επομένως, η Εκκλησία της Ελλάδος, που διαμαρτυρόταν το 2003 και δικαίως, μόνο το «υποδεικνύειν» αποδέχεται και όχι και το «εγκρίνειν» της Πατριαρχικής Πράξεως, σεβομένη και την δική Της Πράξη και το πηδάλιό Της, που είναι ο Καταστατικός Χάρτης Της.  Πώς απαντά το Πατριαρχείο επ’ αυτού; Στο από θ΄ Φεβρουαρίου 1929 Πατριαρχικό Γράμμα: «…ε) ὅπως ὁ κατάλογος τῶν πρὸς ἀρχιερατείαν ἐκλεξίμων…ἐγκρίνηται καὶ ὑπὸ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ὡς καὶ τούτου ὄντος ἐνδείξεως τῶν κανονικῶν δικαιωμάτων τοῦ Θρόνου, οὐ θίγοντος δὲ ἐν τῇ οὐσίᾳ τὴν θέσιν τῆς ἐπιτροπικὼς ἀναλαβούσης τὴν διοίκησιν ἀδελφῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, τῆς μὴ ῥητῆς ἀναγραφῆς ἐν τῷ Νόμῳ τῆς τοιαύτης ἐγκρίσεως οὐδαμῶς ἐμφαινούσης κώλυμα ἢ ἀντίρρησιν πρὸς αὐτήν. Παρατηρητέον δ’ ἐνταύθα καὶ τοῦτο ὅτι αἱ τυχὸν ἐπιφερόμεναι ἑκάστοτε ὑπὸ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ἀλλοιώσεις ἐν τῷ σχετικῷ καταλόγῳ προϋποτίθεται ὅτι πάντως ἔσονται σύμφωνοι πρὸς τοὺς Νόμους τοῦ Κράτους, μέλλουσι δὲ ὑπαγορεύεσθαι ἀφεύκτως ἐκ λόγων κανονικῶν, οὕς ἐξ ἴσου πρὸς τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον ὑποχρεοῦται λαμβάνειν ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ Ἁγιωτάτη Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος ἐν τῇ καταστρώσει τοῦ καταλόγου τῶν πρὸς ἀρχιερατείαν ἐκλεξίμων…».

Το Πατριαρχείο εξακολουθεί να επιμένει στις αλλοιώσεις του Καταλόγου διά «του εγκρίνειν». Η Εκκλησία της Ελλάδος, μετά μελέτη συνοδικώς των νέων αυτών διευκρινιστικών απαιτήσεων του Πατριαρχείου, επανέρχεται με νέο Συνοδικό Γράμμα από 28 Μαΐου 1929, με νέα επιχειρηματολογία, ωσαύτως, διευκρινιστική και επεξηγηματική.
Γράφει στο Πατριαρχείο: «…ε) Καὶ περὶ τοῦ καταλόγου τῶν ἐκλεξίμων εἰς ἀρχιερατείαν, ἱκανῶς διελάβομεν ἐν τῷ εἰρημένῳ ἀπὸ κ’  Νοεμβρίου Γράμματι καὶ αὔθις δὲ δηλοῦμεν ὅτι δικαίωμα ἀναφαίρετον τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου ἔσται τὸ εἰσηγεῖσθαι διὰ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν τὴν ἐν τῷ καταλόγῳ ἀναγραφὴν ὀνομάτων ἐκλογίμων κληρικῶν…λαμβάνειν δὲ γνῶσιν τοῦ ἑκάστοτε καταρτιζομένου καταλόγου…Ἀλλὰ τὸ ζητούμενον ὅπως ὁ κατάλογος ἐγκρίνηται ὑπὸ τοῦ Πατριαρχείου καὶ ὅπως τοῦτο ἔχῃ τὸ δικαίωμα, ἀλλοιώσεως καὶ μεταβολῆς αὐτοῦ, προσθήκης ἢ διαγραφῆς ὀνομάτων διὰ κανονικοὺς λόγους, ἀναμφιβόλως δύναται προκαλεῖν σοβαρὰς προστριβὰς καὶ ἀνωμαλίας μεταξὺ τῶν δύο Ἐκκλησιῶν…τὶ δὲ συμβήσεται εἴ ποτέ τὸ μὲν Πατριαρχεῖον διαγράψῃ ὄνομά τι ἐκ τοῦ καταλόγου, ἡ δὲ Ἱερὰ Σύνοδος καὶ ἡ Ἱεραρχία θεωρῇ αὐτὸ ἄξιον πρὸς ἐκλογήν; Ὅθεν, σκόπιμον καὶ κανονικὸν ὑπολαμβάνομεν ὅπως τὸ μὲν Πατριαρχεῖον ποιῆται διὰ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου τάς περὶ ἐκλογίμων συστάσεις, ἡ δὲ τελικὴ κρίσις ἀφεθῇ τῇ Ἱερᾲ Συνόδῳ τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος…».
Τελικά, το Πατριαρχείο σε ένα δεύτερο Γράμμα, από γ΄ Αυγούστου 1929, εις απάντηση του παραπάνω των Αθηνών, αποδέχεται την τελευταία επιχειρηματολογία-διευκρίνιση της Εκκλησίας της Ελλάδος. Απαντά ως εξής: «…Εἰς τὸ καὶ ἐν ταῖς σκέψεσι δὲ ταύταις ἐκδηλούμενον καὶ βεβαιούμενον πρὸ παντὸς πνεῦμα τῆς πολλῆς ἀγάπης καὶ στοργῆς καὶ τιμῆς τῆς πεφιλημένης ἀδελφῆς αὐτόθι Ἐκκλησίας πρὸς τὴν καθ’ ἡμᾶς Μητέρα Μεγάλην τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν ἀφορῶντες καὶ τούτου τὴν ἀξίαν ἐν ταῖς σκέψεσιν ἡμῶν προτάσσοντες, ἔγνωμεν μηδαμῶς περαιτέρω περὶ τῶν σημείων τούτων πολυπραγμονῆσαι καὶ ἐμμεῖναι εἰς ὅσα περὶ αὐτῶν προλαβόντως ὡς ἀναγκαῖα κρίναντες ἀπεφασίσαμεν, ἀλλὰ μετὰ πρόφρονος τῆς διαθέσεως, χάριν τῆς ἐν πᾶσιν ἁρμονικῆς ὁμογνωμίας, τροποποιοῦντες τὴν περὶ αὐτῶν ἀπόφασιν ἡμῶν, ἀποδέξασθαι πλήρως τὴν περὶ αὐτῶν γνώμην καὶ τὴν διατύπωσιν, ἥτις ἐκτίθεται καὶ ἐπεξηγηματικῶς ἀναλύεται ἐν τῇ ὡς ἄνω ἐπιστολῇ τῆς Ὑμετέρας φίλης Μακαριότητος…». Τελικά, και μετά την κρίση αυτή του 2003 κ. ε., ο Κατάλογος από μέρους της Εκκλησίας της Ελλάδος – αλλά και της Εκκλησίας ΚΠόλεως νομίζω – κείται «προς υπόδειξιν» και όχι «προς έγκρισιν», κατά τα ανωτέρω επίσημα κείμενα με τις ενδοσυνοδικές διευκρινίσεις και επεξηγήσεις. Ενώ έγινε αποκατάσταση, καθαρά κανονικής εσωτερικής υφής, σημείων από μέρους της Εκκλησίας της Ελλάδος, που είχαν ατονήσει στο διάβα του χρόνου. Ενώ κάποια άλλα κρίσιμα σημεία βρίσκονται ακόμη σε εκκρεμότητα, λόγω διαφορετικής ερμηνείας και νοοτροπίας, που όμως δεν ευοδούνται από κανονικής και εννόμου τάξεως και στα πλαίσια των «ιστορικών ισορροπιών».

Αυτή, λοιπόν, Μακαριώτατε, σεβαστό ακροατήριο, είναι η εις βάθος ιστορική ανάλυση και κρίση του Ζητήματος του Καταλόγου, το οποίο, κυρίως, με απασχόλησε προσωπικά ως ερευνητή τότε, με την ελπίδα συμβολής προς όφελος αμφοτέρων των Εκκλησιών, τις οποίες – τολμώ να πω – υπηρετώ ακαδημαϊκώς επί 50 σχεδόν χρόνια ανιδιοτελώς και ανυστεροβούλως και συνεχίζω να το πράττω, αδιαφορώντας για πικρίες και στενοχώριες, που έχουν καταντήσει να είναι αυτές το άλας της ζωής μας, πλην γλυκύθυμο άλας.

5. Βέβαια, η εξάσκηση της «ιστορικής ισορροπίας» δεν είναι πάντοτε αυτονόητη μόνο μέσω των κειμένων συμπεφωνημένων. Χρειάζεται ανάλογη προσέγγιση και σε προσωπικό επίπεδο, ιδία των Κεφαλών και των Ανωτάτων Οργάνων Διοικήσεως. Μεταφέρω εδώ σχετική σοφή απάντηση του Μακαριωτάτου μας σε ερώτημα συνεντεύξεως, που μεταδίδει το Εκκλησιαστικό Πρακτορείο ΡΟΜΦΑΙΑ, 1 Μαρτίου 2011, υπό τον τίτλο: «Αρχιεπίσκοπος. Ο χωρισμός Εκκλησίας και Κράτους δεν συνάδει με την ορθόδοξη παράδοση». Στο ερώτημα: «Ποιά η γνώμη Σας για τον διαχωρισμό του Κράτους από την Εκκλησία», απαντά ο Μακαριώτατος: «Η σωστή λύση είναι η συναλληλία. Τούτο, ωστόσο, δεν είναι αυτονόητο. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν τα πρόσωπα».

6. Για το δεύτερο σκέλος της Ανακοινώσεώς μας, «Η φιλολογική αξία των δύο κανονικών κειμένων μας», τούτο μόνο τηλεγραφικά επισημαίνουμε εδώ, γιατί χρειάζεται ειδική για το φιλολογικό αυτό Ζήτημα άλλη Ανακοίνωση. Πρόκειται για δύο κείμενα κλασσικού φιλολογικού κάλλους μοναδικής ομοειδούς διαρθρώσεως και διατυπώσεως, πολύ εύκαμπτης διπλωματίας διά της καλλιεπείας, όπως θα διαπιστώσατε από την ανάγνωση αποσπασμάτων των. Εμείς οι αρχαιότεροι έχουμε από παιδείας και εκπαιδεύσεως την δυνατότητα εντρυφείας σ’ αυτό το είδος Γραμματείας. Γιατί οι νέοι διανοούμενοι, με την πρώτη και δεύτερη ανάγνωση των κειμένων αυτών, δηλώνουν απορία και άγνοια, ως απορρυθμισμένοι γλωσσικά, ένεκα των πάσης φύσεως εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων της τελευταίας γενιάς, των καιρών μας.

Σας ευχαριστώ για την ακρόαση.

Π ρ ᾶ ξ ι ς

«Συναντιλαμβάνεσθαι ἀλλήλαις τάς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ καί συντρέχειν πρός τά ἑκάστοτε αὐταῖς συμβαίνοντα τῶν πρωτίστων αὐτῶν εἰσι καθηκόντων καί τῆς θεοστηρίκτου αὐτῶν ἑνώσεως τεκμήριον περιφανέστατον. Καί γάρ σῶμα Χριστοῦ εἰσι καί μέλη ἐκ μέρους. Οἱ πολλοί ἕν Σῶμα ἐσμέν ἐν Χριστῷ, τό δέ καθ’ εἷς ἀλλήλων μέλη. Τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει τοίνυν Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, κρίμασιν οἷς Κύριος οἶδε, περιστάσεσι δειναῖς ὑπαχθείσης καί μή δυναμένης κυβερνᾶν τάς ἐν τῷ Θεοφρουρήτῳ Ἑλληνικῶ Κράτει ἐκκλησιαστικάς αὐτῆς Ἐπαρχίας, ἐζητήθη τρόπος διακυβερνήσεως αὐτῶν παρά τῆς ἐν τῷ Κράτει Αὐτοκεφάλου Ἐκκλησίας, τάξιν καί ἔννομον κατάστασιν αὐταῖς ἀσφαλίζων, μή μέντοι γε διασπῶν τήν πρός τήν Μεγάλην τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν καί τόν προκαθήμενον αὐτῆς Οἰκουμενικόν Πατριάρχην κανονικήν συνάφειαν καί ἀναφοράν. Ἐπί τούτοις καί νόμον ἐψηφίσατο ἡ Βουλή τῶν Ἑλλήνων, πάντα τ’ ἀνωτέρω κατοχυροῦντα, διά δέ τῆς ἀπό δ’. παριππεύσαντος μηνός Σεπτεμβρίου ενεστῶτος ἒτους Πατριαρχικῆς καί Συνοδικῆς Πράξεως, ὅτι ἡ Μεγάλη τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία, ἐπιδοκιμάζουσα τά νομοθετηθέντα, ἀνατίθησιν ἐπιτροπικῶς τῇ Ἱερᾷ Συνόδῳ τῆς ἐν Ἑλλάδι Ἐκκλησίας τήν διοίκησιν τῶν ἐν Ἑλλάδι ἐκκλησιαστικῶν Ἐπαρχιῶν αὐτῆς. Ἡ Δ. Ἱερά Σύνοδος τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἀπεδέξατο προθύμως τήν διοίκησιν τῶν ἐν Ἑλλάδι Μητροπόλεων τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ὑπό τούς ἑξῆς ὅρους :

********************
γ’.) Οἱ τῶν ἐν Ἑλλάδι Ἐπαρχιῶν τοῦ Πατριαρχικοῦ Θρόνου Ἀρχιερεῖς ἐκλέγονται ἐφεξῆς κατά τά ἐν τοῖς σχετικοῖς νόμοις περί ἐκλογῆς Ἀρχιερέων τῆς Αὐτοκεφάλου Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ὁριζόμενα, ὡς ἀπαιτεῖ καί ὁ νόμος 3615 ἐκ καταλόγου εκλογίμων, ἐν’ ᾧ ἐγγράφονται καί οἱ ἑκάστοτε ὑπό τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου πρός τόν Ἀρχιεπίσκοπον Ἀθηνῶν ὑποδεικνυόμενοι καί ἔχοντες τά ὑπό τῶν ἱερῶν Κανόνων καί τῶν νόμων ὁριζόμενα προσόντα.

Ο πρόεδρος του Ι.Ε.Θ.Π. καθηγητής Αθ.Αγγελόπουλος, ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ.κ.Ιερώνυμος και ο Πέτρος Γαϊτάνος.

ΑΘΗΝΑ – Εκδηλώσεις τιμής από το Φ.Σ. «Παρνασσός» στον Καθηγητή της Θεολογικής Α.Π.Θ. Αθανάσιο Αν. Αγγελόπουλο. Υποδοχή του ως Αντεπιστέλλοντος Μέλους του Φιλολογικού Συλλόγου «ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ».

Ήταν μία μοναδική πνευματική και επιστημονική εκδήλωση λόγου, μουσικής και καλλιτεχνίας, το βράδυ της Δευτέρας 28 Μαρτίου. Υπό την Αιγίδα και παρουσία του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. κ. Ιερωνύμου, με την εκπροσώπηση του Πάπα και Πατριάρχη Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής Θεοδώρου διά του Σεβ. Μητροπολίτου Άκκρας κ. Γεωργίου, εκπροσώπου του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας στην Αθήνα, και με ένα πυκνό ακροατήριο ποιότητος.

Οι εκδηλώσεις περιλάμβαναν: α) Έκθεση «Χειροποίητων Πρωτότυπων Σταυρών Αιθιοπίας», του Συλλέκτου, βραβείου Γκίνες, Χρήστου Γιαννουλάκη, που εγκαινίασε ο Μακαριώτατος, ενώ ο Σεβ. Άκκρας μετέφερε Χαιρετισμό του Πατριάρχη Αλεξανδρείας για την Έκθεση και για την τιμή προς τον Καθηγητή ˙ β) Επιστημονική Ανακοίνωση του τιμωμένου Καθηγητού για τις ιστορικές ισορροπίες στις σχέσεις των Εκκλησιών ΚΠόλεως και Ελλάδος, αφού προηγουμένως δέχθηκε από τον Πρόεδρο και τον Γ. Γραμματέα του ΠΑΡΝΑΣΣΟΥ τα Διάσημα του Αντεπιστέλλοντος Μέλους ˙ και γ) Μουσική είσοδος και έξοδος από τον ταλαντούχο Πέτρο Γαϊτάνο, που απέσπασε τα ενθουσιώδη χειροκροτήματα του Ακροατηρίου.

Με την ευκαιρία της τελετής υποδοχής έγινε μία πρώτη παρουσίαση τού υπό έκδοση έργου του Καθηγητού, «Ακαδημικοί Περίπατοι», με επιμέλεια των κκ. Γρ. Λιάντα – Παν. Τζουμέρκα, της 20ετίας 1991-2010 επί επικαίρων ζητημάτων εκκλησιαστικής πολιτικής και διπλωματίας (π.χ. Μακεδονικό από εκκλησιαστικής σκοπιάς, Σχέσεις Αθηνών-Φαναρίου, 2003-2008, Ιεροσολυμητικό Ζήτημα, 2008-έως σήμερα κ.λπ.)

Του Αθανασίου Αν. Αγγελοπούλου, Καθηγητού Πανεπιστημίου.

1. Ο ΥΠΕΞ της Τουρκίας, στο βιβλίο του (ενότητα «Το Αιγαίο και η Κύπρος», σελ. 266-267), γράφει ότι όλο το Αιγαίο κείται, όπως και η Κύπρος, στην Ανατολική Μεσόγειο, όταν αναφέρεται σε «ζητήματα, όπως του Αιγαίου και της Κύπρου, που περιλαμβάνονται στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου…» (σελ. 266). Στις πρόσφατες όμως δηλώσεις του στην Εφ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ κάμνει άλλες γεωγραφικές προσεγγίσεις, ότι ειδικά το Καστελλόριζο, κατ’ αυτόν, είναι εκτός Αιγαίου αλλ’ εντός της Ανατολικής Μεσογείου. Τώρα το Αιγαίο έπαψε να «περιλαμβάνεται στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου».

2. Διερωτώμαστε: Πώς είναι δυνατό όλο το Αιγαίο να είναι Ανατολική Μεσόγειος, αφ’ ενός, και ένα επιμέρους νησί του Νοτίου Αιγαίου, το Καστελλόριζο, να είναι εκτός Αιγαίου, αλλά εντός της Ανατολικής Μεσογείου, αφ’ ετέρου. Εν τω μεταξύ, ο ίδιος πάλι στο Αιγαίο ταξινομεί και «την ομάδα των Δωδεκανήσων και του νοτίου Αιγαίου». Γράφει: «Τα νησιά του Αιγαίου ταξινομούνται σε έξη βασικές ομάδες-νησιά: του βορείου Αιγαίου, των βορείων Σποράδων, των Κυκλάδων, του ανατολικού Αιγαίου, των Δωδεκανήσων και του νοτίου Αιγαίου…» (σελ. 268, της ενότητος «Ο θαλάσσιος ζωτικός χώρος και το Αιγαίο», σελ. 267-274, όπου πολλά ενδιαφέροντα).

3. Προφανώς, όταν διατύπωνε τα παραπάνω ο κ. Καθηγητής-ΥΠΕΞ, δεν είχε προβλέψει, παρόλη την διορατικότητα και προβλεπτική ικανότητά του, την γεωπολιτική σκοπιμότητα της σήμερον στην περιοχή. Σε σχέση με τις Α.Ο.Ζ., ώστε από τότε να εξαιρέσει το Καστελλόριζο από το όλο δωδεκανησιακό αιγαιακό σύμπλεγμα, εμφανίζοντάς το ως Αν. Μεσόγειο, αλλά και το Αιγαίο όλο σαφώς εκτός Αν. Μεσογείου να θέσει. Για να μπορεί να ξεμυτίζει εκεί η Τουρκία, με διεκδικητικό Α.Ο.Ζ., διασπαστικό του ενιαίου Α.Ο.Ζ. μεταξύ Ελλάδος-Κύπρου-Ισραήλ.

4. Πάντως, ουδείς αξιόπιστος γεωπολιτικός Χάρτης, σε ανύποπτο χρόνο, θέτει το Καστελλόριζο εκτός Δωδεκανήσων και Νοτίου Αιγαίου, αλλ’ εντός Αν. Μεσογείου, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων των Χαρτών, που το 1932 συνόδευαν τα πρωτόκολλα που υπογράφηκαν μεταξύ Τουρκίας και Ιταλίας, αλλά και των ομοίων, κατά την εκχώρηση του όλου συμπλέγματος των Δωδεκανήσων από την Ιταλία στην Ελλάδα, το 1947. Με βάση τους επισήμους αυτούς Χάρτες, στο πρώτο άρθρο του νόμου της Δ΄ Αναθεωρητικής Βουλής «Περί προσαρτήσεως της Δωδεκανήσου εις την Ελλάδα», γράφονται τα εξής: «Αι Νήσοι της Δωδεκανήσου, Ρόδος, Κάλυμνος, Αστυπάλαια, Νίσυρος, Πάτμος, Χάλκη, Κάσος, Σύμη, Κως, Λέρος, Καστελλόριζο, ως και αι παρακείμεναι νησίδες είναι προσηρτημέναι εις το Ελληνικόν Κράτος από της 28ης Οκτωβρίου 1947».
Όχι δε μόνο οι γεωπολιτικοί αλλά κατ’ εξοχήν και οι γεωεκκλησιαστικοί Χάρτες του ίδιου συμπλέγματος νησιών, υπό τον όρο «Δωδεκάνησα», περιλαμβάνουν, στηριζόμενοι σε γεωϊστορικά και γεωπολιτικά και πολιτισμικά σαφή δεδομένα ανυπερθέτως, κατά τα κανονικά θεσμία της Ορθοδόξου Εκκλησίας, το Καστελλόριζο είτε στην Μητρόπολη Ρόδου, είτε σήμερα στην Μητρόπολη Σύμης, με τα νησιά Σύμη, Τήλο, Χάλκη και Μεγίστη (Καστελλόριζο). Ο δε Μητροπολίτης Σύμης σήμερα τιτλοφορείται «υπέρτιμος και έξαρχος Νοτίου Αιγαίου Πελάγους».

5. Μας καθησυχάζει, πάντως, ο κ. ΥΠΕΞ ότι, εν τούτοις, το Καστελλόριζο είναι Ελληνική Επικράτεια. Στο βάθος όμως το στρατηγικό του, με το διορατικό και διεισδυτικό βλέμμα του, εποφθαλμιά – και οσφραίνεται, όπως η γάτα, το ψάρι – όλα τα Δωδεκάνησα, όταν γράφει επιλέξει ότι «θα πρέπει να αυξηθεί η εξάρτηση των Δωδεκανήσων από την μικρασιατική ηπειρωτική πλάκα» (σελ. 235). Πώς όμως; Με σεισμική δόνηση; Με τσουνάμι; Με γέφυρες; Με το εμπόριο; Με τον τουρισμό κ.λπ.;

6. Πολύ δε περισσότερο θα επιθυμούσε όλο το Αιγαίο υπό τον άμεσο εναγκαλισμό – ζώνη επιρροής της Πατρίδος του, ως οιονεί Περιφερειακής Δυνάμεως, όταν γράφει, ωσαύτως, τα εξής επιλέξει: «Αυτή η θάλασσα-πέρασμα…παρουσιάζει μια πολύπλοκη δομή στο εσωτερικό της, αποτελούμενη από χιλιάδες νησιά, νησίδες και βραχονήσια…Το γεγονός ότι η συντριπτική πλειονότητα των νησιών του Αιγαίου βρίσκεται υπό ελληνική κυριαρχία αποτελεί το σημαντικότερο αδιέξοδο της πολιτικής της εγγύς θάλασσας περιοχής της Τουρκίας. Η βασική πηγή προβλήματος στο Αιγαίο είναι η αγεφύρωτη αντίφαση μεταξύ της γεωλογικής και γεωπολιτικής πραγματικότητας και του ισχύοντος καθεστώτος. Το γεγονός ότι τα νησιά του Αιγαίου είναι φυσική προέκταση της γεωλογικής δομής της Χερσονήσου της Μικράς Ασίας και το ότι ο πολιτικός διαχωρισμός που έχει προκύψει, σε αντίθεση με τις γεωπολιτικές αναγκαιότητες, με τις διεθνείς συνθήκες έχει προσκυρωθεί υπέρ της Ελλάδας, παρέχουν το κατάλληλο έδαφος, για να αναφύονται διάφορα ζητήματα, όπως η υφαλοκρηπίδα, τα χωρικά ύδατα, ο εναέριος χώρος, η ζώνη FIR, τα πεδία διοικήσεως και ελέγχου και ο εξοπλισμός των νησιών. Η εγγύτητα ενός σημαντικού μέρους των ελληνικών νησιών στη μικρασιατική ακτή σε τέτοιο βαθμό…αξιολογείται από την Τουρκία ως ένα πολύ σοβαρό κενό ασφαλείας» (σελ. 268).

Τα ανωτέρω προς ενημέρωση και προβληματισμό των αρμοδίων του ΥΠΕΞ και της ευαίσθητης Κοινής Γνώμης. Ευχαριστούμε δε τον Καθηγητή συγγραφέα, γιατί μας εξομολογείται το ντέρτι του και μας ανοίγει τα μάτια.

Διαβάστε επίσης: Το Ισλάμ της ΝΑ Ευρώπης όργανο-τόξο της νεοοθωμανικής κοσμοθεωρίας.

Εξωτερική άποψη του Ναού

Ο Ιερός Ναός Παναγίας της Πριγκήπου ΚΠόλεως, κτίσμα του 18ου αι.

Η ανάγκη εσωτερικού ευπρεπισμού του

Κείται στο νησί της Πριγκήπου, όπου η έδρα της Ιεράς Μητροπόλεως Πριγκηποννήσων του Οικουμενικού Πατριαρχείου ΚΠόλεως. Βρίσκεται εντός της αυλής του Επισκοπείου. Ταπεινοί προσκυνητές του ιερού τούτου ναού προ μηνών υπήρξαμε συνεργάτες και φίλοι του Ιδρύματος Εθνικού και Θρησκευτικού Προβληματισμού – Καριπείου Μελάθρου.
Ο ιστορικός Ι. Ναός της Παναγίας μας εσωτερικά έχει άμεση ανάγκη ανακαινίσεως – βαφής. Παρακαλέσαμε να αναδεχθούμε το έργο αυτό. Ευχαριστίες στον διαπρεπή Μητροπολίτη Πριγκηποννήσων κ. Ιάκωβο για την άδεια-ευλογία του προς ικανοποίηση του αιτήματός μας. Μας απεστάλη από την Επιτροπή του Ναού ο συνημμένος προϋπολογισμός.
Για λόγους πρακτικούς απευθυνόμαστε διά του διαδικτύου στους συνεργάτες και φίλους μας και όποιους άλλους πνευματικούς ανθρώπους ευαισθητοποιημένους σε έργα ευποιΐας ευκτηρίων οίκων για όποια συνδρομή και χορηγία για να ευπρεπισθεί εσωτερικά ο ωραίος αυτός ναός της Παναγίας. Μόλις ολοκληρωθεί το έργο θα κάμουμε την ενημέρωση διά της ιδίας οδού (του διαδικτύου) με πληροφοριακό και φωτογραφικό υλικό για το αποτέλεσμα. Θα ακολουθήσει προσκυνηματική αποστολή στην Παναγία Πριγκήπου.

Μια υπόμνηση: Επισκεπτόμενοι την Πρίγκηπο, μη λησμονείτε να ανάβετε ένα κεράκι στην Παναγία αυτή, λίγα μέτρα από την αποβάθρα, εκεί όπου σταθμεύουν τα ταξί – παϊτόνια για τις ξεναγήσεις στο νησί και στα σεβάσματά του. Η οικονομική Κρίση θα περάσει με την βοήθεια της Παναγίας. Ο οίκος και η ευλογία της είναι αξεπέραστα μόνιμα πνευματικά αγαθά.

Ακολουθεί ο σχετικός προϋπολογισμός γιά την εσωτερική ανακαίνιση του Ναού.

κάντε κλικ στη φωτο γιά μεγένθυση

Ο ποιητής Πολ Βερλαίν γράφει ότι «τίποτε δεν μπορεί να απαλύνει τον πόνο μιας ψυχής όσο να κάνει ευτυχισμένη μια άλλη ψυχή». Στον στίχο αυτό αποκρυσταλλώνεται το βαθύτερο νόημα της ζωής, που βρίσκει την απόλυτη έκφρασή του στα πρόσωπα του ζεύγους Μπίλλη. Η ζωή, το ήθος και η ευαισθησίες του Αναστασίου και της Ιουλίας Μπίλλη προβάλλουν με υποδειγματική ανιδιοτέλεια ως αγνό δείγμα του θεσμού του ευεργετισμού στην ζωή της Θεσσαλονίκης, της Μακεδονίας και του ελληνισμού ευρύτερα. Είναι αντίσταση σε μια κοινωνία της υποκουλτούρας, του ωχαδελφισμού και της ατομικής και συνολικής αλαζονείας και ευδαιμονίας.

Ο Τόμος σε τέσσερα μέρη αναλύει συνολικά την εσώτερη προσωπικότητα του ζεύγους. Εμπειρίες ζωής, τα σπάνια σήμερα ιδανικά του ανθρωπισμού και της κοινωνικής αλληλεγγύης μέσα από περίλαμπρα κτηριακά συγκροτήματα προσφοράς όλων των ηλικιών του ανθρωπίνου βίου, σκέψεις και ιδέες προβλεπτικές, γόνιμες και επίκαιρες για τα σημερινά συμβαίνοντα (χρηματιστήριο, υπερκατανάλωση, παγκοσμιοποίηση, περιβάλλον, κυκλοφοριακό, οικολογικό πρόβλημα κ.λπ. κοινωνικού και ανθρωπίνου δράματος) συγκροτούν το περιεχόμενο του Τόμου, διανθισμένο με αποδεικτικό φωτογραφικό υλικό.

Οι επιμέρους προσφορές του ζεύγους σε κτηριακά έργα και δράσεις στην Θεσσαλονίκη:
·    Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης
·    Μπίλλειο Οδηγικό Κέντρο
·    Μπίλλειο Κέντρο Ορχηστικής Τέχνης
·    Μπίλλειο Νηπιαγωγείο
·    Μπίλλειος Στέγη Νηπίων Καλαμαριάς
·    Κέντρο ανοιχτής προστασίας Ηλικιωμένων Τριανδρίας
·    Κήπος της Στοργής
·    Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου

Άλλες δράσεις:
·    Θεσμός Βραβείων και βραβεύσεις για έρευνες στη Μακεδονία.
·    Φιλοξενίες Γερμανών και άλλων δημοσιογράφων και επιστημόνων για γνωριμία τους με την πραγματικότητα στην ελληνική Μακεδονία.
·    Οι τιμητικές διακρίσεις και βραβεύσεις προς το ζεύγος Αναστασίου και Ιουλίας Μπίλλη, που περιγράφονται και απεικονίζονται στον Τόμο, είναι ελάχιστο δείγμα αντιπροσφοράς της Πατρίδος και της Κοινωνίας προς τους σεμνούς αυτούς ανθρώπους.
·    Το όλο έργο κατακλείει με τις «Απόψεις και σκέψεις του Αναστασίου Μπίλλη», απάνθισμα αγωνίας, πείρας και σοφίας.

Το Ίδρυμα Εθνικού και Θρησκευτικού Προβληματισμού – Καριπείου Μελάθρου σεμνύνεται, γιατί αυτό είχε την επιμέλεια του θησαυρίσματος αυτού.

Ὁ Φιλολογικὸς Σύλλογος ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ ἀναγγέλλει μὲ χαρὰ ὅτι τὴν Δευτέρα 28 Μαρτίου 2011 καὶ ὥρα 19:00 θὰ ὑποδεχθῆ ὡς Ἀντεπιστέλλον Μέλος του τὸν κ. ΑΘΑΝΑΣΙΟ ΑΝ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟ, Καθηγητὴ Πανεπιστημίου, Πρόεδρο τοῦ Ἱδρύματος Ἐθνικοῦ καὶ Θρησκευτικοῦ Προβληματισμοῦ – Καριπείου Μελάθρου Θεσσαλονίκης.

Χαιρετισμὸς τοῦ Προέδρου τοῦ Συλλόγου, Ὀμ. Καθηγητή ΙΩΑΝΝΗ ΜΑΡΚΑΝΤΩΝΗ. Τὸ ἔργο τοῦ τιμωμένου θὰ παρουσιάση ὁ κ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΖΟΥΜΕΡΚΑΣ, Λέκτωρ Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας τῆς Ἀνωτάτης Ἐκκλησιαστικῆς Ἀκαδημίας Θεσσαλονίκης, Ἄρχων Ὑπομνηματογράφος τοῦ Πατριαρχείου Ἀλεξανδρείας καὶ πάσης Ἀφρικῆς.
Παρουσίαση ἀπὸ τὸν κ. ΓΡΗΓΟΡΙΟ ΛΙΑΝΤΑ, Ἐκλ. Ἐπ. Καθηγητή Α.Ε.Α.Θ., Βιβλίου τοῦ Καθηγητοῦ, Ἀκαδημικοὶ Περίπατοι 1991-2010, Θεσσαλονίκη 2011, Ἐκδ. Ἀθ. Ἀλτιντζή.
Στὴ συνέχεια ὁ τιμώμενος θὰ ἀναπτύξη τὸ θέμα: «Ἱστορικοκανονικὴ Γραμματεία. Δύο κανονικά κείμενα ἱστορικῆς ἰσορροπίας καὶ φιλολογικῆς ἀξίας». Συντονιστής: ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΚΟΝΤΑΚΗΣ, Καθηγητὴς – Πρόεδρος Α.Ε.Α.Θ.

Μουσικὴ εἴσοδος-ἔξοδος: ΠΕΤΡΟΣ ΓΑΪΤΑΝΟΣ.
Προηγούνται στις 18:30 τὰ Ἐγκαίνια τῆς Ἐκθέσεως «Ἐκκλησιαστικοὶ Χειροποίητοι Σταυροὶ Αἰθιοπίας» ΧΡΗΣΤΟΥ ΓΙΑΝΝΟΥΛΑΚΗ στην Αἴθουσα τοῦ Γ΄ Ὀρόφου τοῦ ΠΑΡΝΑΣΣΟΥ.
Οἱ Ἐκδηλώσεις τελοῦν ὑπὸ τὴν Αἰγίδα τῆς Α.Μ. τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καὶ πάσης Ἑλλάδος κ. κ. ΙΕΡΩΝΥΜΟΥ Β΄, Προκαθημένου καὶ Προέδρου τῆς Ἱερὰς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος.

Ἡ παρουσία Σας θὰ ἀποτελέση ἰδιαίτερη τιμὴ.
Ὁ Πρόεδρος
Ὁμότ. Καθηγητὴς Ἰωάννης Σ. Μαρκαντώνης
Ὁ Γενικὸς Γραμματεύς
Καθηγητὴς Παναγιώτης Ἀ. Σίσκος

Η πρόσκληση σε μορφή .PDF prosklNEW.